یادداشت مهمان/

کار فرهنگی تربیتی و آسیب‌های آن

عنوان

متاسفانه به رغم گفت‌وگو فراوان از کار فرهنگی و تربیتی، هنوز درک درستی از آن در جامعه احساس نمی‌شود و گاهی اقدامات و کارهای تبلیغاتی به جای کار فرهنگی درنظر گرفته می‌شود.

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، شعبانعلی رمضانیان - رئیس بسیج جامعه فرهنگیان یادداشتی را با عنوان «کارفرهنگی تربیتی و آسیب های آن» در اختیار خبرگزاری تسنیم قرار داده است. محتوای این یادداشت بدین شرح است:

اینروزها از زبان خیلی ها ضرورت کار فرهنگی تربیتی و لزوم فرهنگ سازی برای موضوعات مختلف شنیده می شود. به هر مناسبتی و در هر زمینه ای به محض آنکه از کار اساسی و زیربنایی صحبت به میان می آید، فوراً ذهن ها متوجه کار فرهنگی تربیتی می شود و به حق اظهار داشته می شود که باید فرهنگ این مسئله بوجود آید تا...

فرهنگ سازی امر لازمی است و جامعه اسلامی ما در حوزه های مختلف نیاز بدان دارد. سالها این مردم با فرهنگ و ارزشهای نظامی زندگی کرده اند که فقط اسم اسلام را به یدک می کشیده و عملاً از اسلام در مناسبتها و رفتارهای افراد خبر چندانی نبوده است و حالا انقلاب می خواهد اسلام را مبنای رفتار و مناسبتها قرار دهد و زندگی فردی و اجتماعی را براساس اسلام پیش ببرد لذا در چنین جامعه ای یقیناً نیاز به تغییر فرهنگی و فرهنگ سازی پیدا می شود و حرف افرادی که از ضرورت آن به عنوان زمینه در هر موضوعی می گویند، حرف بیراهی نیست.

 به این نیاز جامعه امروز ( یعنی ضرورت ابتنای رفتارها و مناسبات براساس فرهنگ و ارزشهای اسلامی) باید مقوله ای به نام تهاجم فرهنگی و هجوم بی رحمانه فرهنگ منحط و توخالی غربی را نیز افزود، چرا که با انقلاب اسلامی و با گرایشاتی که به دین پیدا شده، اکنون همه اجزا و فرهنگ اسلامی - ایرانی، مورد دشمنی و کینه غربی ها قرار گرفته و به تعبیر زیبای امام انقلاب «ناتوی فرهنگی علیه فرهنگ اسلامی» نیز بوجود آمده است و از این منظر نیز، ضرورت کار فرهنگی و فرهنگ سازی دوچندان می شود. بنابراین امروز مهمترین نیاز جامعه به رغم وجود نیازهای اقتصادی، اجتماعی و ... نیاز فرهنگی و فرهنگ سازی است و متاسفانه با وجود حرفها و شعارهای زیاد، همچنان تا مطلوب فاصله بسیار است.

 با آنکه فراوان از فرهنگ گفته می شود و حتی وقت و انرژی و بودجه های زیاد صرف می شود، ولی از فرهنگ سازی چندان خبری نیست و نتیجه مطلوب حاصل نمی شود. با تاسف بدخواهان و دشمنان نیز با توجه به همین ضعف، هم هجمه فرهنگی می کنند و هم با شیطنت همه اقدامات را ارجاع بدان می دهند! چرا که می دانند هم کار فرهنگی کار زمان بری است و این زمان طولانی فرصت برای اقدامات آنهاست و هم خوب پی برده اند که نظام اسلامی ما اکنون در این زمینه با چالش و کمبود مواجه است و امیدوارند حالا، حالاها هم نتوانند از آن عبور کند.

 به عبارت دیگر چالش فرهنگی تربیتی نظام اسلامی و قصور و کم کاری در این زمینه که رهبر معظم انقلاب از آن به ولنگاری فرهنگی تعبیر کرده اند تا به آن اندازه دشمنان و بدخواهان اسلام و انقلاب را امیدوار کرده است که با علم و اثربخشی این اقدام و آگاهی از غنای اسلام و قرآن در این زمینه باز به دلیل ناکارآمدی، سهل انگاری و سهل اندیشی مسئولان و متولیان امور زیادی را به آن ارجاع می دهند و امید دارند که با ارجاع مسائل به این حوزه، یعنی ضرورت کار فرهنگی تربیتی، به این زودی ها نظام نتواند توفیقی حاصل کند و آنها مجال و فرصت داشته باشند تا کار خودشان را بکنند و اهدافشان را برآورده کنند.

اینکه مسئله فرهنگی تربیتی کشور چه اشکالاتی دارد و چرا ما در فرهنگ سازی ضعیف عمل می کنیم، مسئله پردامنه ای است و در این نوشتار نمی گنجد اما از جهت فتح باب و گشودن روزنه برای ورود به موضوع، به نظر می رسد چند اشکال اساسی در صدر اشکالات قرار می گیرد.

متاسفانه به رغم گفتگو فراوان از کار فرهنگی و تربیتی، هنوز درک درستی از آن در جامعه احساس نمی شود. گاهی اقدامات و کارهای تبلیغاتی به جای کار فرهنگی درنظر گرفته می شود و همه فرهنگ سازی در یک یا چند کار تبلیغی خلاصه می شود. گاه کار فرهنگی با کار و فعالیت در حوزه فرهنگ اشتباه گرفته می شود. جاهایی توجه به ابزار و تلاش برای جستجو و فراهم آوری ابزار فرهنگی، کار فرهنگی به حساب می آید و در خیلی جاها فرهنگ سازی به صاحبان هنر و هنرمندان محدود و منحصر می شود.

اینکه فرهنگ چیست و چگونه حاصل می شود و اینکه سازو کار فرهنگ سازی(مکانیزم عمل) چه باید باشد یا نقطه شروع و طرز عمل چیست و چگونه باید باشد، کی و چه کسی اهل کار فرهنگی است، عناصر قدرت در این عرصه کدامند؟ متن و محتوا چیست و چه باید باشد، کی و کجا پیام تولید کند و چگونه با چه سازوکاری پیام به جامعه عرضه شود تا مورد پذیرش قرار گیرد و به باور افراد تبدیل شود و رفتارها را متأثر کند و ... اینها از مقوله هایی هستند که کمتر بدانها پرداخته می شود.

 در خوش بینانه ترین حالت، کارهای فرهنگی و تربیتی ما مقطعی و موسمی است. در مناسبت ها موجی به راه می افتد و رسانه ها و اهالی فرهنگ دست بکار می شوند و گاهی اقدامات خوبی هم صورت می گیرد اما به یکباره متوقف و به موسم دیگر و یا مناسبت بعد واگذار می شود.به عبارت دیگر یکی از نقیصه های بزرگ در حوزه فرهنگ سازی و کار تربیتی نگاه مقطعی و عدم پیوستگی فعالیتها واستمرار نداشتن آن در طول ایام است.

شاید بتوان برای روش کار مناسبتی مزایایی برشماری کرد و ای بسا فوائدی بر این کار باشد اما حتما این روش، جامعه را در فواصل دو مناسبت بی نیاز از کار و فعالیت نمی کند و در بین دو مناسبت که گاه به چند ماه هم می رسد، روح اجتماع همانند جسم آن به خوراک نیاز دارد و اگر در معرض هجمه و عرضه عناصر فرهنگ غیر باشد که، وضع بدتر و نیاز جدی تر می شود. بماند که روح مثل جسم بلکه حساس تر از آن است، هم نمی تواند تا مدتی بی نیاز بماند و منتظر و هم نمی تواند به یکباره بیش از ظرفیت و اندازه دریافت کند و ذخیره سازی کند.

اشکال دیگر در کار فرهنگی تربیتی عمل و اقدامات تک بعدی، منتزع, محدود و جدا جدا است. تک بعدی در مقابل کارهای چند جانبه و چند رسانه ای که متاسفانه غربی ها در این زمینه خیلی دقیق و عمیق عمل می کنند.

در خیلی از جاها ما و متولیان فرهنگی ما، انتظار دارند با یک عمل و نصب یک پرده یا تابلو و حتی تهیه یک فیلم و کتاب، اثر فرهنگی مورد نظر حاصل شود و به تعبیر مصطلح، فرهنگ سازی شود در صورتیکه، کار فرهنگی و تغییر باور، نیازمند به احاطه فکر و ذهن افراد است و باید بتواند توجهات را آنگونه جلب نماید که فرد با همه وجود ضرورت آنرا احساس کند و قطعا این با یک تذکر و تلنگر بدست نمی آید و یک تذکر برای آن کافی نیست.

 نبود اقدامات مکمل و محدود بودن خیلی از فعالیتها به روش های تکراری و کلیشه ای ، این بخشی دیگر از مشکلات کار فرهنگی ماست که اگر بخواهیم از اتفاقات و اقدامات نقیض آن صحبت کنیم و یاد آور شویم که در خیلی از جاها ما بدلیل عدم مدیریت مناسب فرد را با تناقض و تعارض روبرو می کنیم، این خود مشکل دیگری است. در مدرسه یک چیزی به دانش آموز عرضه می شود که در خانه، محیط، تلویزیون و ... چیزهای دیگر.

آشکار بودن پیام و عرضه ناشیانه به اضافه روشهای شناخته شده در خیلی از زمینه ها جواب لازم را نمی دهد اما متاسفانه ما در عرصه فرهنگی تربیتی خیلی اوقات مستقیم، بی استدلال و بی زمینه پیامی را عرضه می کنیم و انتظار داریم مخاطب بی هیچ مشکل بپذیرد و باور کند. نه با قبل آن کار داریم و نه از بعد آن می پرسیم. بدون عرضه مبانی، فلسفه، اصول و منطق بحث و حتی بدون دادن وقت و فرصت برای تامل و تدبر، توقع داریم در مخاطب اثر بگذاریم.

به این اشکال باید نبود تقسیم کار و بهره نگرفتن از ظرفیت های مختلف پیام رسانی و عدم کنترل بر فعالیتها را نیز اضافه کرد که در آن صورت، هم با کارها و فعالیتهای تکراری روبرو می شویم و هم خلاءهای جدی و اساسی در روند اقناع سازی بوجود می آوریم.

یعنی چون بر کارهای فرهنگی و تربیتی مدیریت واحد و راهبردی صورت نمی گیرد و حتی نظارتی بر فعالیتها و عملکرد ها دیده نمی شود، در طول سال و یا در سالیان متمادی به اموری مشغول هستیم که گاه در چند جا و چند مجموعه در حال تکرار است و هیچ یک به این فکر نیفتاده اند که در این مدت چه اثراتی بوجود آمده و چه خلاء های فکری، اعتقادی ای ایجاد شده؟ کمتر از خود می پرسیم که آیا اقدامات ما مورد پذیرش و باور افراد واقع شده یا خیر؟

ارزیابی از آنچه صورت می گیرد وجود ندارد و ماموریتها از ابتدا تعریف و واگذاری نمی شود و مسئولیتها، جزء به جزء تعین نمی گردد که بخواهد در مرحله ای دیگر، مورد مواخذه و بازخواست قرار گیرد. در خیلی از زمینه ها نه از اول نقشه ای (پازل) طراحی می شود، نه همه اجزاء مسئول و درگیر معین و نه مراحل و گامهای لازم تعیین می گردد. همینطور، باری به هر جهت حرکت صورت می گیرد و در عمل نه امکانی برای نظارت فراهم می شود و نه ارزیابی بدست می آید. باید صبر کرد تا سالها بگذرد یک نسل خود را نشان دهد، آنوقت بفهمیم که کارهایمان کم اثر و یا بی اثر بوده است.

نقش الگو و نمونه درکار فرهنگی تربیتی برکسی پوشیده نیست و خیلی اوقات از چیزی می گوئیم و جامعه را به سمتی ارجاع می دهیم ولی هیچ نمونه و الگوی عملی برای آن معرفی نمی کنیم. بدتر آنکه نیاز را مطرح می کنیم، به اذهان جهت می دهیم و بعد از آن، آنها را به الگوهای موجود در بازار و یا اینترنت و شبکه های ماهواره واگذار می کنیم (شما فعالیت های آموزشی و پرورشی مدارس را درنظر بگیرید، توصیه های بعضی معلمان را ملاحظه کنید، روشها برای پیدا کردن پاسخ سوالها را مرور نمائید؛ آیا چیزی غیر از معرفی الگوههای غربی برای نیازهای روز فرزندان و قاطبه جامعه است؟!)

متاسفانه این وضع هم در اقدامات ایجابی و پیش برنده ما وجود دارد و هم در اقدامات سلبی و بازدارنده. هم برای معرفی فرهنگ و تربیت اسلامی اینگونه عمل می کنیم و هم برای مقابله و جلوگیری از تهاجم فرهنگی و دفاع در مقابل هجمه علیه ارزشها و باورهای دینی اخلاقی. این است که رهبری حکیم و فرزانه از آن به "ولنگاری فرهنگی" یاد می کنند.

این وضع، کلان و خرد فعالیتهای فرهنگی تربیتی کشور را شامل است و درنهادهای رسمی و غیر رسمی و ادارات و وزارتخانه های مختلف متاسفانه به چشم می خورد و حکایت از تعطیلی قرارگاه فرهنگی و نهاد شوای عالی انقلاب فرهنگی و زیر مجموعه ها دارد.

در آموزش و پرورش و ادارت و مدارس، همه یا بخشی از این نقائص مشهود است و مهمترین نهاد فرهنگ ساز جامعه عاری از این این مشکلات نیست. چرا؟! باید مسئولان و متولیان پاسخگو باشند. از کجا ناشی شده؟! باز سوالی است که باید مسئولان پاسخ دهند اما چه آثار و تبعاتی دارد، این روشن است. کما اینکه اکنون در جامعه آثار و تبعات کم کاریها و بد کارکردی ها را ملاحظه و مشاهده می کنیم و مرتب تقصیر را به گردن این و آن می اندازیم. هر از گاهی که اتفاقی بوجود می آید و میوه و ثمره کارهای معیوب و اقدامات هدفمند دشمن آشکار می شود؛ در آن ایام چند روزی فضای فرهنگی و رسانه ای به این سمت می آید، از ضرورتهای کار فرهنگی گفته می شود و فرهنگ سازی بزرگ و لازم شناخته اما با سرعت به فراموشی و زمان بعدی سپرده می شود و تا فرصت بعد همگان خداحافظ.

این شده امروز سرنوشت فرهنگ اسلامی و مقابله با تهاجم فرهنگی و وقتی به مسئولان مراجعه می کنید، متاسفانه همه از ضرورت آن می گویند ولی معلوم نیست چه زمانی قرار است به این مهم پرداخته شود.

اکنون به دغدغه های دولت و دولتمردان توجه کنید! به اعضای کابینه و اولویتها نگاه کنید، در جلسه دفاع و رای اعتماد منطق ها را بشنوید و ببینید! اینها بخشی از مشکلات کار فرهنگی کشور و فلسفه ارجاع خیلی از موضوعات ضروری (مثل تولید، کار،مصرف، اقتصاد مقاومتی، پوششی و ...) توسط بدخواهان و دشمنان به لزوم کار فرهنگی است. خاطر جمع هستند که حالا حالاها کسی به کسی نیست و اتفاق خاصی نخواهد افتاد و ... برای این و برای اهمیت کار فرهنگی- تربیتی است که امام تیزبین انقلاب، دلسوزان و دغدغه مندان را به آتش به اختیار فرا می خوانند. 

منبع: تسنیم

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

کلمه های کلیدی

ارسال نظر

روزنامه‌نگاران آمریکایی هافینگتون‌پست بررسی کردند

چرا مردم دنیا از بزرگترین اجتماع جهان چیزی نشنیده‌اند!؟

گاف سخنگوی وزارت خارجه آمریکا درباره وضع حریری

"هدر ناوئرت" سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در نشست خبری خود درباره وضعیت حریری از واژه "شرایط نگهداری حریری" استفاده می‌کند که این موضوع حساسیت خبرنگاران را برمی‌انگیزد.

پیرهن سیاه

نماهنگ "پیرهن سیاه" به همت فرهنگسرای اندیشه و با صدای حسین توکلی تولید و منتشر شده است.

آماده‌ای امام حسین(ع) رو ببینی!؟

در این کلیپ حجت الاسلام پناهیان اظهارات تامل برانگیزی درباره پیاده روی اربعین و مراقبت های زوار در این مسیر را بیان می‌کنند.

مهم‌ترین مطالب سرویس

سردار اشتری در حاشیه بازدید از پاسگاه مرزی خسروی؛
تحرکات گروهک های تروریستی در آن سوی مرزها خنثی می‌شود
معاون فنی و درآمد سازمان تأمین اجتماعی:
کارگران فاقد بیمه برای بیمه شدن اقدام کنند
  • پر بیننده‌ترین
  • پر بحث‌ترین