واکاوی ریشه‌های مخالفت با حجاب زن مسلمان

عنوان

در دهه اخیر عده‌ای از شبه روشنفکران و تجددطلبان غرب‌زده با تفکرات فمنیستی و نیز به بهانه طرفداری از حقوق زنان سیاست «کشف حجاب» را از زاویه‌ای دیگر دنبال می‌کنند.

به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویاکشور ایران در دوران حکومت رضاشاه با رویدادی عجیب مواجه شد که در طول تاریخ این کشور سابقه نداشت؛ این رویداد همان سیاست کشف حجاب زنان بود؛ سیاستی که واکنش ها و قیام های متعددی را از سوی مردم متدین ایران به همراه داشت.به دنبال این اعتراضات و واکنش ها، یکی از تلخ ترین وقایع تاریخ ایران یعنی حادثه سرکوب مردم در مسجد گوهرشاد مشهد رقم خورد. مهم ترین زمینه تحصن گروه های مختلفی از مردم غیور ایران در مسجد گوهرشاد را می توان برگزاری جشن هایی برای ترویج مظاهر برهنگی و بی حجابی در ماه های دی و بهمن 1314 در سراسر کشور، به ویژه در شیراز نامید.

در این یادداشت در سالگرد واقعه تلخ مسجد گوهرشاد به زمینه های فرهنگی و سیاسی سیاست کشف حجاب در عصر رضاخان اشاره ای اجمالی شده است. تطبیق زمینه های شکل گیری قانون منع حجاب زنان با آنچه که اکنون از سوی برخی روشنفکران و متجددان غرب زده در حال پی ریزی است، بسیار عبرت آموز است. 

شعار جدایی دین از سیاست
تحولات قابل توجهی در سده 14 هجری که مقارن با سده بیستم میلادی است از جهات علمی، فلسفی، سیاسی و فرهنگی به وجود آمد. مدرنیسم که از سده 16 با زمینه های فلسفی خاص خود در غرب آغاز شد، در این دوره به کمک پیشرفت های علمی و فناوری اوج گرفت. مؤلفه بنیادی فلسفه مدرنیسم را انسان باوری(اُمانیسم) در مقابل خداباوری معرفی کرده اند که زمینه مکاتب فکری الحادی همچون ماتریالیسم(مادی گرایی) و سوسیالیسم(ملی گرایی) را فراهم آورد. این مکاتب با ایده هایی مثل همسانی اقتصادی، نزاع علم و دین، آزادی، عدالت اجتماعی و ... باعث ایجاد جنبش هایی در سطح دنیا شد که  احتمالاً مهم ترین آنها جنبش فمنیسم و ظهور حکومت های کمونیستی در کشورهای موسوم به بلوک شرق در اوایل این سده بود.

شعار ناکارآمدی آموزه های دین در قرن14
جهان اسلام در این سده به دلیل بی کفایتی و استبداد حاکمان خویش و نیز نابسامانی داخلی از یک سو و درگیری با مستعمرین خارجی از سوی دیگر با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم می کرد؛ با توجه به اینکه اوضاع سیاسی، اجتماعی ایران در این دوره از اقتدار لازم برخوردار نبود، حاکمیت استبداد و بی کفایتی قاجار، فرهنگ و تمدن کشور را در وضعی قرار داد که زمینه های رشد و ترقی از آن گرفته شد و زمینه را برای دریافت آموزه های غربی در مکتب مدرنیسم آماده کرد. همچنین چالش کارآمدی دین و آموزه های دینی در شرایط و اوضاع احوال جهانی و منطقه ای سده معاصر مهم ترین مساله آن دوران به شمار می رود.

از نقطه نظر مسائل دینی و مذهبی چالش مهمی که در سده 14 به خصوص در عصر حکومت قاجار و نیز در سده 15 در عصر پهلوی اول و دوم وجود داشت طرح ایده ناکارآمدی آموزه های قرآنی و اسلامی در مواجهه با مسائل و تحولات نوین بود. اوضاع اسفبار اقتصادی و سیاسی و اجتماعی مسلمانان در سرزمین های مختلف این ایده را گسترش می داد که علت عقب ماندگی و انحطاط مسلمانان پایبندی به دین است؛ لذا حکام وقت جهان اسلام، راهکار را در زیر پا نهادن سنتهای دینی و گرایش به سوی تمدن غرب می دانستند تا جایی که حاضر بودند بسیاری از دستاوردهای جامعه را در اختیار آنان قرار دهد و امتیازاتی را به آنان ببخشد.



 

نفوذ مدرنیسم در کشورهای اسلامی و ایران
بنابراین تفکر مدرنیسم که در دهه های بعدی در بین حاکمان و اندیشمندان غرب و شرق ریشه دواند، حکام کشورهای اسلامی و برخی اندیشمندان، نواندیشان و روشنفکران غرب گرای این کشورها به خصوص ایران را تحت تأثیر قرار داد؛ مضاف بر اینکه در عصر قاجار به دنبال کوشش های امیر کبیر اعزام دانشجویان و اندیشمندان به جهان غرب شکل گرفت که ناخواسته زمینه ساز نفوذ اندیشه های غرب در کشور شد. دارالفنون نخستین مدرسه ای بود که به سبک اروپایی در زمان ناصرالدین شاه به همت امیرکبیر به منظور آموزش علوم جدید به راه افتاد. معلمان این مدرسه از کشورهای اروپایی دعوت شدند و نخستین دانش آموزان عمدتاً شاهزادگان و اعیان و اشراف بودند؛ لذا عمده این افراد پس از بازگشت به ایران سعی در انتقال فرهنگ و آموزه های غرب به کشور داشتند. از خطرناک ترین تفکراتی که وارد سرزمین ایران شد، تفکر عدالت جنسیتی یا همان فمنیست بود که تاکنون طرفدارانی را به خود دیده است.  

غربگرایان چاره درد جامعه را عبور از سنت های دینی می دانستند
در واقع از نقطه نظر مسائل دینی و مذهبی چالش مهمی که در سده 14 به خصوص در عصر حکومت قاجار و نیز در سده 15 در عصر پهلوی اول و دوم وجود داشت طرح ایده ناکارآمدی آموزه های قرآنی و اسلامی در مواجهه با مسائل و تحولات نوین بود. اوضاع اسفبار اقتصادی و سیاسی و اجتماعی مسلمانان در سرزمین های مختلف این ایده را گسترش می داد که علت عقب ماندگی و انحطاط مسلمانان پایبندی به دین است؛ لذا جهان اسلام به تبع رفتار برخی نواندیشان در حال گزار از فرهنگی سنتی به شیوه ای مدرن برگرفته از تحولات غرب بود؛ زیرا چاره درد را در زیر پا نهادن سنتهای دینی و گرایش به سوی تمدن غرب می دانست تا جایی که حاضر بود بسیاری از دستاوردهای جامعه را در اختیار آنان قرار دهد و امتیازاتی را به آنان ببخشد. ادعای ناکارآمدی آموزه های دین از سوی حاکمان غرب زده را در برگه های تاریخ می توان مشاهده کرد. به عنوان نمونه روزی رضاشاه قبل از اجرای سیاست «کشف حجاب» به محمود جم که پس از فروغی به نخست وزیری رسیده بود، چادر را دشمن ترقی و پیشرفت مردم معرفی کرد و در این باره گفت: «این چادر و چاقچورها را چطور می شود از بین برد؟ دو سال است که این موضوع فکر مرا به خود مشغول داشته. از وقتی که به ترکیه رفتم و زن های آنها را دیدم که پیچه و حجاب را دور انداخته و دوش به دوش مردها کار می کنند، دیگر از هر چه زن چادری بود، بدم آمده است. اصلاً چادر و چاقچور دشمن ترقی و پیشرفت مردم ماست.» (حسین مکی، تاریخ بیست ساله ایران، جلد 6، چاپ اول، تهران: علمی، 1362، ص 261)

در واقع از شروع رنسانس به بعد، مدرنیته غربی که یکی از دستاوردهای آن سکولاریسم است، توانسته بود در بین اندیشمندان جهان اسلام و حتی ادبا تأثیر بگذارد؛ اکثریت قریب به اتفاق اندیشمندان توافق دارند که بحث جدایی دین از سیاست در دنیای امروز ریشه در تحولات غرب دارد. تجربه غرب از حاکمیت کلیسا و تحولات پس از آن یعنی تحولاتی که از دل مدرنیته به وجود آمد، منجر به ایده جدایی دین از سیاست یا سکولاریسم شد این تحولاتی تا حدی بود که از عصر رنسانس به بعد، وضعیت حجاب زنان غربی هم تغییر کرد، حتی نقاشی ها، مجسمه ها و تصاویری که از حضرت مریم(س) ارائه شد فاجعه آمیز بود.

آغاز انحطاط هنر در عصر قاجار
در این دوران بود که فیلم ها، موسیقی ها و رسانه ها تأثیر بالایی بر سبک زندگی و شیوه مردم اروپا گذاشت و زنان بر اثر شعار عدالت جنسیتی توانستند به زعم خود استقلال بیشتری کسب کنند؛ همچنین هنر مدرن سبک های جدیدی مثل سو رئالیسم و... تولید کرد. بنابراین به ظرفیتی رسیده بود که می توانست علم و فرهنگ را به جوامع مختلف صادر کند و اندیشمندان و ادبای جوامع را تحت تأثیر قراردهد. ظهور ادیبانی مانند صادق هدایت (1904 میلادی) و آن سبک نگارش و تفکرات خطرناک سو رئالیستی آنان نمونه بارز این نوع تأثیرگذاری در بین ادیبان آن دوران بود.

عدالت جنسیتی

یکی از مهم ترین ایده هایی که در قرن چهاردهم ه.ق مصادف با سده بیستم میلادی در کنار تفکرات الحادی به وجود آمد، شعار  برابری جنسیتی یا به اصطلاح عدالت جنسیتی بود. تفکر برابریِ جنسیتی یا برابری جنسی می گوید: زن و مرد حقوق و وظایف یکسان دارند و همه از فرصت های مساوی در جامعه برخوردارند. همچنین برابری جنسی مربوط به عدالت و تقسیم مسئولیت ها است. این تفکر که از دل مکتب «فمنیست» در آمد، هدفش عموماً حذف نابرابری های جنسیتی، مردسالاری و جنسیت گرایی است در حالی که از نظر اسلام وظایف باید مبتنی بر توامندی های ذاتی جنسیت مرد و زن باشد نه تقسیم یکسان مسئولیت ها؛ از نظر اسلام این تفکر، شأن و جایگاه معنوی زنان در جامعه را کاسته و زمینه سایر مشکلات اجتماعی را برای آنان فراهم می آورد. با توجه به جایگاه کنونی زن در غرب به عنوان ابزاری برای شهرت و شهوت و ابزاری برای جذب بازارهای تجاری، می توان اوج تزلزل مکتب فمنیسم را فهم کرد. 

به می توان گفت عصر قاجار، عصر انتقال مکاتب غرب و اندیشه های غیر دینی فلسفه غرب داخل ایران بود تا جایی که حتی برخی علما را تحت تأثیر قرار داد. از این رو تفکرات مدرنیسم به سرعت در بین نواندیشان و اصلاح طلبان غرب گرا و حتی وزیران و حکام قاجار ریشه دواند و همان طور که اشاره شد، یکی از مهم ترین دستاوردهای مدرنیته غرب که همان شعار جدایی دین از سیاست و نیز شعار ناکارآمدی دین در پیشرفت های اقتصادی و اجتماعی بود، در بین نخبگان جامعه ریشه دوانید. عده ای از مردم که در فشار مستعمرین خارجی و استبداد داخلی حکام قرار داشتند، اسیر این نوع تفکر شدند؛ در این زمان بود که اندیشمندانی مثل جمال الدین اسدآبادی و بعد از آن سید قطب با شعار بازگشت به آموزه های قرآن در پی حل معضلات اجتماعی بر اساس آیات قرآن بر آمدند و نبردی تازه علیه مدرنیسم را آغاز کردند. 

عصر قاجار، عصر انتقال مکاتب غرب و اندیشه های غیر دینی فلسفه غرب داخل ایران بود. در این برهه زمانی تفکرات مدرنیسم به سرعت در بین نواندیشان و اصلاح طلبان غرب گرا و حتی وزیران و حکام قاجار ریشه دواند. در آن سده  یکی از مهم ترین دستاوردهای مدرنیته غرب که همان شعار جدایی دین از سیاست و نیز شعار ناکارآمدی دین در پیشرفت های اقتصادی و اجتماعی بود، در بین نخبگان جامعه ریشه دوانید. 

تلاش های یک زن بابی در ترویج تفکرات فمنیستی
از اواسط دهه 1300 (اواخر پادشاهی قاجاریان) انتقاد به حجاب دست کم در تهران آسان تر شده بود. گروه های فعال جنبش زنان ایران از حجاب انتقاد می کردند، برای مثال «نشریه عالم نسوان» در سال 1310 بحثی دربارهٔ حجاب باز کرد و فراخوانی برای این بحث چاپ کرد. پاسخ های موافق و مخالف داده می شد. در مجموع، زنان از بی حجابی بسیار دفاع کردند و انحطاط اخلاقی جامعه را از سرکوب زنان توسط مردان می دانستند ( ساناساریان، ص98 تا 100) می توان گفت نخستین نشانه های کشف حجاب که برگرفته از تفکرات فمنیستی بود، از محافل روشنفکری و دربار قاجار و نیز در سخنرانی بدون روبنده زرین تاج معروف به طاهره قرةالعین  شکل گرفت. طی این واقعه، وی در سال 1264 قمری در واقعه بدشت سخنرانی کرد و با حاضر شدن بدون نقاب روبنده حاضران را شگفت زده کرد. او همچنین جدائی دین بابی از دین اسلام و نسخ احکام و سنن قدیم را اعلام کرد. طاهره تنها زنی است که از «حروف حی» محسوب می شود (لقبی که بر اساس حروف ابجد، به هجده نفر از اولین کسانی که به علی محمد باب ایمان آوردند، داده شد). 

از دیگر سو مسافرت های شاه قاجار به اروپا و مشاهداتش از وضعیت پوشش زنان اروپایی در دربار تأثیر بسزایی در تفکر قانون کشف حجاب داشت. به تدریج موضوع «کشف حجاب» در قالب تجددخواهی به محافل روشنفکری و اشعار شعرا نفوذ کرد و در مطبوعات منعکس شد.

این رویه نیز در زمان حکومت رضاشاه(1305ه.ش) ادامه یافت. فعالان جنبش زنان ایران در دوره مشروطه و ابتدای حکومت رضاشاه بحث هایی در نقد حجاب گشودند. رضاشاه در این دوران به تقویت نفوذ و افزایش پایگاه مردمی خود، خصوصاً در میان برخی روشنفکران پرداخت. سازمان های زنان (مانند جمعیت نسوان وطن خواه) آزادی فعالیت داشتند و گروه های چپ مانند حزب کمونیست ایران فعالیت می کردند. 

تفکر فمنیست زمینه ساز کشف حجاب
مدارس مختلط دختران و پسران در این دوره تأسیس شد با اینکه رضا شاه با کشف حجاب ادعای برابری حقوق زنان با مردان را مطرح می کرد و به آنان به اصطلاح آزادی می داد. در حالی که زنان کارگر در شرایط مساوی کار با مردان همکارشان از مزد کمتری برخوردار بودند. از حق انتخاب کردن و انتخاب شدن محروم بودند. (جمعی از مستشرقین، تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ترجمه کیفر و کشاورزی، تهران، انتشارات پوشیل، چاپ اول، 1359، ص 473)

روشنفکران ایرانی به تنهایی به چنین اندیشه ای دست نیافتند بلکه اعمال چنین سیاست هایی، در ترکیه توسط کمال آتاتورک، در ایران توسط رضاخان و در افغانستان توسط امان الله خان، به صورتی هماهنگ، توسط انگلیس تقویت و دنبال می شد؛ زیرا تضعیف و تحقیر باور اسلامی مردم منطقه، به معنای جلوگیری از شکل گیری مجدد تمدن اسلامی بود و تجددخواهی مورد تأیید انگلیس، این خطر را مهار می کرد.

سرکوب مردم در مسجد گوهرشاد
در نهایت در بهمن 1313 در مراسم افتتاح دانشگاه تهران به دختران دستور داده شد که بدون حجاب وارد دانشگاه شوند. در فروردین 1314، جشنی در مدرسه شاپور شیراز برگزار شد و دختران بدون حجاب به اجرای مراسم ورزشی و پایکوبی در حضور علی اصغر حکمت، وزیر معارف و از فعالان کشف حجاب پرداختند. این مسئله اعتراض علما را به دنبال داشت و در تلگرافی به رضاشاه نارضایتی خود را اعلام کردند، اما رضاشاه به آنها پاسخی نداد. در 22 اردیبهشت 1314 «کانون بانوان» به دعوت علی اصغر حکمت با هدف آزادی زنان از حجاب به ریاست شمس پهلوی و هاجر تربیت تشکیل شد. از دیگر اقدامات این بود که برای خو گرفتن مردم با اختلاط زن و مرد، در اوایل خرداد 1314، رضاشاه به کلیه وزرا، مدیران، رؤسا و کارمندان دولت دستور داد که هفته ای یک شب با خانم های خود در کلوپ ایران حضور یابند. همچنین در خرداد 1314، شاه از وزرایش خواست تا کلاه شاپو (کلاه بین المللی) را جایگزین کلاه پهلوی کنند. در نهایت در پی اعتراض برخی علمای تراز اول آن دوران بنا شد در مسجد گوهرشاد تحصن صورت گیرد. به دستور رضاشاه تحصن کنندگان به رگبار بسته شدند و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. 

با توجه آنچه مطرح شد، مهم ترین عامل کشف حجاب، نفوذ تفکرات مدرنیسم در کشورهای اسلامی به خصوص ایران بود. تفکری که چالش هایی همچون غرب زدگی، شعار جدایی دین از عرصه های سیاسی اجتماعی، شعار ناکارآمدی آموزه های دین، تفکرات فمنیستی، تلاش انجمن های زنان فمنیست در داخل کشورو ... را به همراه داشت که همه این موارد در مسأله کشف حجاب مؤثر واقع شد. 

حال پس از سال ها که از پیروزی انقلاب اسلامی ایران می گذرد، شاهدیم عده ای از روشنفکران و تجددطلبان غرب زده و با تفکرات فمنیستی و نیز به بهانه طرفداری از حقوق زنان همان سیاست کثیف «کشف حجاب» رضاشاه را طی می کنند و با طرح مباحثی همچون «عدم حجاب اجباری» سعی دارند گام به گام به سوی این سیاست غیر دینی حرکت کنند. مسیری که تاکنون جز طرفداران حزب شیطان برای گسترش فساد در زمین پیش نگرفتند. 



حال پس از سال ها که از پیروزی انقلاب اسلامی ایران می گذرد، شاهدیم عده ای از روشنفکران و تجددطلبان غرب زده و با تفکرات فمنیستی و نیز به بهانه طرفداری از حقوق زنان همان سیاست «کشف حجاب» رضاشاه را پیگیری می کنند و با طرح مباحثی همچون «حجاب اجباری» سعی دارند گام به گام به سوی این سیاست غیر دینی حرکت کنند. مسیری که تاکنون جز طرفداران حزب شیطان برای گسترش فساد در زمین پیش نگرفتند

یادداشت: سعید شیری

منبع: تسنیم

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

کلمه های کلیدی

ارسال نظر

رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس در گفتگو با نسیم آنلاین:

الحاق به کنوانسیون­‌های FATF هیچ اثر مثبتی برای ایران ندارد

خروج اروپایی‌ها از ایران به‌دلیل بازگشت تحریم‌های آمریکا بود یا FATF؟

در حالی مقامات اروپایی و برخی نهادهای حامی دولت از اهمیت بالای تصویب لوایح مرتبط با FATF برای بقای برجام صحبت می‌کنند که از زمان خروج آمریکا از برجام و بازگشت مجدد تحریم‌ها، بسیاری از شرکت‌ها و بانک‌های اروپایی ایران را ترک کرده‌اند.

دیگر از نه گفتن به «کاپیتولاسیون» کوتاه نخواهیم آمد!

این‌ها اگر دل‌شان برای قربانیان تروریسم سوخته بود و جهدشان علیه تروریست‌ها و آدم‌کش‌ها بود، جلوی عربستان و امارات و حتا دولت‌های خودشان را می‌گرفتند. هزینه‌ی ترور و تروریسم را ما می‌دهیم، بعد باید سرمان منت بگذارند و اتهام حمایت از تروریسم و تحت نظر قرار گرفتن را هم به جان بخریم؟! این یک‌جور کاپیتولاسیون نوین نیست؟ به نظرتانحق توحش از ما نمی‌گیرند؟!

جنایت امروز توطئه دولت‌های دست‌نشانده‌ی آمریکا در منطقه است

در پی حادثه تروریستی امروز در اهواز حضرت آیت‌الله خامنه‌ای پیامی صادر کردند.

مهم‌ترین مطالب سرویس

نگاهی به آخرین فیلم حمید نعمت‌الله
«شعله ور»؛ حقارت، حسادت، جنایت
واکنش روزنامه جام جم به اقدام بازیگر سریال پدر
در حاشیه حاشیه‌سازی‌های اینستاگرامی یک نوبازیگر
مؤدب در نشست ناشران دربارۀ مسئله فلسطین و رژیم صهیونیستی:
باید از مسائل داخلی به موضوعات بین‌المللی برسیم     
نگاهی به فیلم ابوقریب
«ابوقریب»؛ یک اکشن واقعی ایرانی!
مروری بر کارنامه «حسن رحیم پور ازغدی»؛
فرزندِ حوزه که پیشگام نقد مشفقانه حوزه شد
اقناع افکار عمومی پیش نیاز سیاست‌های منطقه‌ای
راهکارهای ایران دربرابر معامله قرن
وسایل دیجیتال ما را گرفتار بدترین نوعِ تربیت فرزند کرده‌اند
آن گوشی لعنتی‌ را بنداز کنار!
درباره‌ی اعتراضِ استاد رحیم‌پور ازغدی به سکولاریسمِ حوزوی:
تولّدِ سکولاریسم از حوزه‌ی غیرِ انقلابی
به بهانه روز عرفه و کاهش ۵۰درصدی زائران ایرانی عتبات
تاثیر سقوط ارزش ریال بر اقتصاد عراق
  • پر بیننده‌ترین
  • پر بحث‌ترین