حَجَرُ الْأسْوَدْ چیست + هرآنچه که براین سنگ بهشتی گذشته است

عنوان

حَجَرُ الْأسْوَدْ، یکی از یاقوت‌های بهشتی است که با فرمان الهی و توسط حضرت ابراهیم (ع) در کنار خانه کعبه قرار گرفته است.

حَجَرُ الْأسْوَدْ، یکی از یاقوت های بهشتی است که با فرمان الهی و توسط حضرت ابراهیم (ع) به مکان امروزی خود یعنی در کنار خانه کعبه انتقال داده شده است و تا به امروز تاریخ پرفرازو نشیبی را دیده است.

اما به راستی حکمت وجود این سنگ بهشتی بر روی زمین و در کنار خانه کعبه چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

در همین راستا باشگاه خبرنگاران جوان قصد دارد تا امروز شما را با هر آنچه که باید درباره حَجَرُ الْأسْوَدْ و همچنین علت سیاه شدن آن بدانید آشنا نماید، پس پیشنهاد می کنیم با ما همراه باشید.

معرفی حَجَرُ الْأسْوَدْ

حَجَرالاَسود، (حجر أسود، به معنای سنگ سیاه) (Black Stone)، سنگی است سیاه رنگ که بر دیوار پایه کعبه از اماکن مقدس اسلامی در شهر مکه نصب شده است.

حَجَرالاَسود سنگ شکسته ای است به قطر حدود ۵۰ سانتیمتر که امروزه تکه های آن با یک بَست نقره ای به هم نگه داشته شده است.

همچنین طواف به دور کعبه از این سنگ آغاز می گردد.

حَجَرُ الْأسْوَدْ، سنگی مقدّس، دارای پیشینه کهن و جایگاهی ویژه در فرهنگ اسلامی و مناسک حج است.


ببینید: ترمیم قطعات 8 گانۀ حجر الاسود پیش از حج


این سنگ در رُکن شرقی کعبه (که به رکن اسود یا رکن حَجَری نیز معروف است) در ارتفاع یک متر و نیم از زمین نصب شده است.

حجرالاسود پیش از اسلام نیز مورد احترام بود؛ با این حال هیچ گاه در طول تاریخ (حتی در دوره جاهلیت که پرستش سنگ ها رایج بود) مورد پرستش واقع نشد.

این سنگ چند بار شکسته و خرد شده است. به همین دلیل ملاطی از چسب ساخته و تکه های سنگ را در آن قرار داده اند.

نام گذاری حَجَرُ الْأسْوَدْ

حجر الاسود به معنای «سنگ سیاه» است که این نام به علت رنگ سیاهش به آن داده شده است. برخی از آن با عنوان «حجرالأسود» (سنگ خوشبخت و خوش اقبال) یاد کرده اند.

به نوشته ابن ظهیره، اگر «أسود» از ریشه «سَوْدَد» به معنای سروری و سیادت باشد، «حجرالأسود» به معنای سنگی خواهد بود که منزلت آن از همه سنگ ها برتر و بالاتر است.

ماهیت حَجَرُ الْأسْوَدْ

حجرالاسود، یاقوت سفید از یاقوتهاى بهشت بوده است که خداوند آن را در کوه «ابوقبیس» قرار داد و به حضرت ابراهیم و اسماعیل علیهماالسّلام وحى کرد تا آن را از کوه ابوقبیس، استخراج نمایند و به همین شکل که اکنون هست، در کعبه جاسازى نمایند؛ و از حضرت على علیه السّلام نقل گردیده است که پیش از حضرت ابراهیم و اسماعیل علیهماالسّلام خداوند این سنگ را از بهشت همراه حضرت آدم علیه السّلام به زمین فرستاد و آن حضرت سنگ را در همین مکان کنونى قرار داد، ولى پس از طوفان نوح علیه السّلام حضرت ابراهیم و اسماعیل علیهماالسّلام از طریق وحى، آن را از کوه ابوقبیس استخراج نمودند.

////

چرا حَجَرُ الْأسْوَدْ، سیاه شد؟

حجرالاسود، صیقلی و به شکل بیضی نامنظم است. رنگ آن سیاه مایل به سرخ است و لکه های سرخ رنگ و رگه های زردرنگی بر روی آن دیده می شود.

گفته شده که تیرگی و سیاهی شدید آن به سبب آتش سوزی کعبه بوده است که یک بار در دوره جاهلیت و بار دیگر در زمان حکومت یزید بن معاویه روی داد.

این سنگ که ابتدا یاقوت بسیار سفید و نورانى بود، بر اثر تماس کفّار و مشرکین با آن و معصیت گناهکاران، رنگ آن تغییر پیدا کرد و سیاه شد.


ببینید: فرصتی عالی برای کسانی که حجرالاسود را از نزدیک ندیده اند


پیامبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله به عایشه که در حال طواف بود فرمود: «اگر چنین بود که خداوند این سنگ را بر اثر پلیدى و نجاسات دوران جاهلیت متاثر سازد، اکنون هر دردى با آن شفا پیدا مى کرد و این سنگ به همان شکلى بود که در اوّل، خداوند آن را با آن شکل به زمین فرستاد و خداوند آن را به همان حالت اوّلى که داشت، ظاهر مى کرد. این سنگ، ابتدا یاقوتى سفید از یاقوتهاى بهشت بود، ولى خداوند زیبایى آن را بر اثر معصیت گناهکاران، تغییر داد...»؛ و در روایت دیگرى از امیرالمؤ منین على علیه السّلام نقل شده است که آن حضرت فرمود: «حجرالاسود در ابتدا سنگى بود که سفیدى آن مانند سفیدى مروارید و درخشش آن مانند یاقوت بود، سپس دستهاى کفّار آن را سیاه کرد...».

در طی تاریخ، این سنگ بار ها مورد حمله افراد مختلفی قرار گرفته و خرد شده است. به همین دلیل ملاطی از چسب ساخته اند و آن تکه ها را در آن قرار داده اند. از این رو، توصیف دقیق و کامل حجرالأسود برای ما میسر نیست؛ زیرا به علت ملاطی که دور سنگ را گرفته است اکنون تنها هشت قطعه کوچک از سنگ دیده می شود که بزرگ ترین آن ها به اندازه یک خرماست. روایت می شود که این قطعه ها مجموعاً پانزده عدد بوده اند که هفت عدد آن ها در میان ملاط قهوه ای رنگ ـ. نگهدارنده ای که هر استلام کننده حجرالأسود آن را مشاهده می کند ـ. پنهان شده است. بی ترید قرن ها تماس دستان بشر با این سنگ و ملاط دور آن، موجب صیقلی تر شدن و تغییر رنگ آن شده است.

یکی از جهانگردان غربی که در قرن نوزده به مکه سفر کرده است، حجر الاسود را چنین توصیف کرده است:

این سنگ یک بیضی نامنظم است که حدود هفت اینچ (۱۸ سانتی متر) قطر دارد و سطحی ناهموار دارد. این سنگ از حدود یک دوجین سنگ های کوچک تر با اندازه ها و شکل های مختلف تشکیل شده است که به وسیلة مقداری ملاط به خوبی به هم دیگر چسبانده و صیقلی شده اند. چنین به نظر می رسد که این سنگ با ضربه ای خشونت آمیز، به قطعات متعددی خرد شده و مجددا به هم چسبانده شده است.


ببینید: مراسم معطر سازی و مرمت سنگ حجرالسود


این مخلوط سنگ و ملاط نیز داخلی قابی بیضی شکل که از نقره ساخته شده است قرار دارد. نخستین کسی که برای حجر الاسود قاب نقره ساخت، عبدالله بن زبیر بود و از آن پس پیوسته خلیفگان و امیران و ثروتمندان نسبت به ساخت قاب از طلا و نقره اقدام کرده اند. آخرین کسی که پیش از دوران سعودی قابی از نقره خالص برای حجرالأسود تقدیم کرد سلطان محمد رشاد خان بود که در سال ۱۳۳۱ه بدین کار همت گماشت. در سال ۱۳۶۶ه ملک عبدالعزیز قسمتی از این قاب را نوسازی کرد و در سال ۱۳۷۵ه ملک سعود قاب محمد رشاد را با قاب جدید دیگری از نقره خالص جایگزین ساخت.

////

حَجَرُ الْأسْوَدْ در روایات دینی

در قرآن کریم ذکری از حجرالاسود به میان نیامده، ولی بنابر حدیثی از امام صادق (ع) حجرالاسود یکی از آیات بینات بیت اللّه الحرام است که ذکرشان در آیه ۹۷ سوره آل عمران آمده است.

در احادیث، خاصه احادیث شیعه، نکات درخور توجهی راجع به حجرالاسود (معمولاً با تعبیر «الحَجَر») آمده است. از جمله اینکه حجرالاسود در اصل، یکی از فرشتگان بوده که پیش از همه فرشتگان به میثاق الهی متعهد شده و اقرار کرده است؛ خداوند نیز او را امین بر همه آفریدگان قرار داده و میثاق همه بندگان را به ودیعت به او سپرده است، سپس همه خلایق را فراخوانده تا همه ساله نزد این فرشته امانتدار میثاق، تجدید عهد کنند. ازاین رو، آن فرشته را در بهشت، ملازم آدم قرارداد تا یادآور عهد و میثاق به او باشد. اما چون آدم عصیان کرد و از بهشت رانده شد و به زمین هبوط کرد و سپس توبه نمود، خداوند همین فرشته را به صورت دُرّ سفیدی نزد وی فرستاد و عهد و میثاقِ از یاد رفته را به یادش آورد. همین دُرّ سفید را آدم با خود داشت تا آن را به مکه رساند و در هنگام بنای کعبه آن را در همانجا قرار داد که میثاق گرفته شده بود (تَراءی لَهُمْ)؛ در روز رستاخیز هم حجرالاسود گواه کسانی خواهد بود که در کنار آن تجدید میثاق کرده اند.


بیشتر بخوانید: ماجرای طاووس یمانی در کنار کعبه


همچنین گفته شده که رنگ حجرالاسود در آغاز از شیر سفیدتر و از خورشید درخشان تر بوده و به سبب آنکه مشرکان آن را لمس کرده اند و گناهان بندگان تیره شده است. در حدیث دیگری آمده که حجرالاسود در کوه ابوقبیس به صورت امانت نگهداری می شد. پس از اینکه حضرت ابراهیم و اسماعیل (ع) در بنای کعبه به موضعی رسیدند که باید حجرالاسود را در آن می نهادند این امانت به آنان برگردانده و در جای خود نهاده شد.

بنا بر برخی روایات، هنگامی که حضرت ابراهیم (ع) خانه کعبه را بنا می کرد، جبرئیل این سنگ را از بهشت آورد تا در گوشه ای از دیوار کعبه قرار گیرد و شاخصی برای آغاز طواف باشد.

نیز روایت شده که در مناقشه محمد بن حنفیه با امام سجاد (ع)، حجرالاسود با آن حضرت سخن گفته و گواهی داده که امامت پس از امام حسین (ع) بدو رسیده است.

در روایتی نیز نقل شده که امام زمان (عج) پس از ظهور بر حجر الاسود تکیه کرده و با مردم بیعت می کند.

////

تقدس حَجَرُ الْأسْوَدْ

کعبه و حجر الأسود اگر چه در ظاهر، زمینی هستند، ولی به هیچ وجه به عنوان امر زمینی احترامی ندارند، تنها برتری آن ها به جهت اتصال به امر ماورائی است که ارزش و احترامی را متوجه آنان کرده است. حجر الأسود تنها، وسیله ای است که با آن به یاد خداوند بیفتیم و در نتیجه با او عهد و پیمان ببندیم که در راه او خواهیم بود و بر مرام و مسلکی که خدای تعالی بخواهد، قدم خواهیم نهاد.


ببینید: پرده خانه کعبه را چگونه غبارروبی می کنند؟


امام علی (ع) گفت وگویی با خلیفه ی دوم پیرامون حجر الأسود دارد: روزی خلیفه ی دوم از کنار حجر الأسود می گذشت، بدان رو کرده، گفت: ای سنگ! ما می دانیم که تو تنها یک سنگی، نه نفعی به ما می رسانی و نه ضرری را متوجه ما می گردانی، تنها به جهت این که شاهد بودیم پیامبر تو را دوست می داشت، تو را دوست می داریم. در این هنگام امام علی (ع) فرمود: «چه می گویی ای پسر خطّاب! همانا به خدا قسم، خداوند این سنگ را در روز قیامت زنده می کند در حالی که یک زبان و دو لب دارد و گواهی می دهد برای آنانی که بر میثاق خود پایبند بودند. این سنگ به منزله دست راست خداوند است که به وسیله آن خلق با او بیعت کنند». بعد از این کلام، عمر گفت: خدا ما را در شهری نگه ندارد که در آن علی بن ابی طالب حضور ندارد.

احکام فقهی درباره حَجَرُ الْأسْوَدْ

فقها، به استناد احادیث، نقطه شروع و پایان محاسبه شوط ها (= دورها) را در طواف، حجرالاسود می دانند و لمس و بوسیدن آن را مستحب می شمرند.

استلام الحجر

در احادیث بر دعا در کنار حجرالاسود و لمس کردن و بوسیدن آن (استلام) و به ویژه بر تجدید عهد بر توحید و رسالت و به گواه گرفتن حَجَر نیز تأکید شده است.

در روایتی از رسول خدا (ص) آمده است که حجر الاسود دست راست خداوند در روی زمین است، کسی که آن را مسح کند دست خدا را مسح کرده است.

شاید بتوان گفت: این مسح کردن به معنای یادآوری و تجدید ایمان است.

////

حوادث تاریخی پیرامون حَجَرُ الْأسْوَدْ

هنگام تجدید بنای کعبه در دوره جاهلیت ـکه هر یک از قبایل قریش می خواست افتخار نصب حجرالاسود، نصیب خودش گردد و نزدیک بود پیکار خونینی میان آنان درگیرد با تدبیر حضرت محمد (ص) که در آن هنگام جوان بود، همه قبایل و طوایف قریش در این افتخار شریک شدند.

در ماجرای پناهنده شدن عبداللّه بن زبیر و یارانش به مسجدالحرام در سال ۶۴، کعبه مورد هتک حرمتِ سپاهیان یزید بن معاویه قرار گرفت و برخی از قسمت های آن در آتش سوخت. به سبب این آتش سوزی، حجرالاسود سه تکه شد و بعد ها عبدالله بن زبیر پاره های جدا شده آن را با نقره به هم وصل کرد.

او را نخستین کسی دانسته اند که در مورد حجرالاسود چنین کرده است.

پس از این حادثه، به پیشنهاد عبداللّه بن زبیر، کعبه بازسازی شد. در مورد اینکه چه کسی یا کسانی حجرالاسود را در جایگاهش نهادند، اختلاف نظر هست.


این مطلب را از دست ندهید: نگهبان حجرالسود چه وظایفی دارد؟


بنابر گزارشی، عبدالملک بن مروان (متوفی ۸۶)، از خلفای اموی، نیز به بازسازی و ترمیم کعبه پرداخت و در جریان آن، امام سجاد (ع) حجرالاسود را در جایگاهش نهاد.

بند و بست های نقره ای که به دستور عبداللّه بن زبیر حجرالاسود را به وسیله آن ها محکم کرده بودند، به مرور زمان آسیب دید و در زمان هارون الرشید (متوفی ۱۹۳)، خلیفه عباسی، از بیم اینکه به حجرالاسود آسیبی برسد، با الماس در سنگ های پیرامون آن سوراخ هایی ایجاد کردند و آن ها را با نقره پر کردند.

در ۳۱۷ در فتنه قرامطه ـ. که به فرماندهی ابوطاهر قرمطی (متوفی ۳۳۲) در مکه روی داد و قرمطیان به خانه خدا حمله بردندـ حجرالاسود تکه تکه و از جای کنده شد. ابوطاهر پاره های این سنگ را به سرزمین خود، هَجَر (احساء کنونی، مرکز بحرین قدیم)، برد و تا سال ۳۳۹ که حجرالاسود به کعبه بازگردانده شد، مردم به جایگاه خالی آن تبرک می جستند.

گزارش های مختلفی در مورد چگونگی بازگردانده شدن حجرالاسود به جایگاه اصلی اش وجود دارد. از جمله گفته شده است مطیع، خلیفه عباسی، حجرالاسود را در قبال پرداخت سی هزار دینار از قرمطیان پس گرفت، ولی این گزارش صحیح دانسته نشده است.

بر پایه گزارشی دیگر، هنگامی که بَجْکم ترکی (ماکانی)، امیرالامرای بغداد در زمان الراضی باللّه و متقی للّه، از قرمطیان خواست در برابر دریافت پنجاه هزار دینار، حجرالاسود را باز پس فرستند، آنان امتناع کردند، اما کردی این مطلب را که قرمطیان در قبال پس دادن حجرالاسود پولی دریافت کرده باشند نادرست دانسته است.


ببینید: رژیم آل سعود به دنبال مسقف کردن خانه کعبه


درواقع پس از مرگ ابوطاهر قرمطی بود، که قرمطیان دانستند محال است به هدفشان برسند بنابراین سنبربن حسن قرمطی، در روز عید قربان ۳۳۹، حجرالاسود را -که در این مدت به خوبی و در پوششی نقره ای نگه داری می شدـ در حضور فرماندار مکه از درون جوال بیرون آورد و با همان پوشش نقره ای در جایگاهش نهاد.

////

در ۳۴۰، چند ماه پس از بازگردانده شدن و نصبِ دوباره حجرالاسود، پرده داران کعبه آن را از جایگاهش بیرون آوردند و با به کارگیری طوق جدیدی از نقره محکم تر کردند. این طوق در ۵۸۵ به دستور داوود بن عیسی حسنی، فرمانروای مکه، برداشته شد.

در ۳۶۳، مردی از سرزمین روم با دریافت مال بسیار مأموریت یافت حجرالاسود را با خود ببرد. وی در ظاهرِ مردی مستمند، در حالی که تنها یکی دو تن به طواف مشغول بودند، به کنار حجرالاسود رفت و با تیشه، ضربه سختی به آن زد و، چون آهنگ ضربه دیگری کرد، مردی یمنی که در طواف بود، با خنجر او را سخت زخمی کرد. سپس مردم از اطراف مسجد جمع شدند و پس از آنکه او را به بیرون از مسجدالحرام بردند، هیزم بسیار فراهم کردند و او را در آتش سوزاندند.

در حوادث سال ۴۱۳ نیز آورده اند که مردی با گُرز، ضربات سختی بر حجرالاسود زد که بر اثر آن، سنگ شکافته شد و تکه های ریزی از آن بر زمین ریخت.


ببینید: تصاویری زیبا از داخل کعبه


ابن اثیر که این رویداد را ذیل حوادث سال ۴۱۴ آورده ــ آن مرد را کافر و اهل سرزمین مصر معرفی کرده و گفته است که مردم، او و گروهی از همکاران و یارانش را در آتش سوزاندند.

پس از آن، خاندان بنی شیبه پاره های ریز و درشت حجرالاسود را جمع آوری کردند و آن ها را به هم چسباندند. کردی نیز به نقل از بتنونی در الرِّحْلَةُ الحِجازِیة، سال وقوع این حادثه را ۴۱۱ ذکر کرده و آورده است که به نظر برخی، یکی از حاکمان فاطمی، با این قصد که مردم از کعبه روی گردان شوند و به مسجد او در قاهره روی آورند، این مرد را برای نابود کردن حجرالاسود به مکه فرستاده بود. نقل کرده اند که مردی از عجم نیز که در ۹۹۰ با گرُز، ضربه ای سخت به حجرالاسود وارد کرد، در همانجا به قتل رسید.

هنگام بازسازی کعبه در عهد سلطان مراد عثمانی در ۱۰۴۰، حجرالاسود چهار تکه شد و پس از آزمایش های فراوان، از ترکیب موادی مخصوص، چسبی ساختند که پاره های آن را به خوبی به هم وصل کردند. در این بازسازی، حجرالاسود نیز نصب شد.

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

کلمه های کلیدی

ارسال نظر

مذاکرات بی‌نتیجه با اروپا؛

برجام اروپایی در آستانه سرنوشت برجام آمریکایی؟

ناگفته‌هایی از دستمزدهای چند ده میلیونی در وزارت نفت

چرا مدیرعامل شرکت ملی نفت با وجود بازنشستگی باید از دو محل حقوق دریافت کند و ماهانه حداقل 34 میلیون تومان حقوق بگیرد.

جز در موارد نظامی، امنیتی هیچ رازی را پنهان نکنید

رهبری معظم انقلاب تاکید کردند: مسئولان جز در موارد نظامی، امنیتی و اموری که با دشمن مقابله داریم، باید شفاف باشند و هیچ رازی را از مردم پنهان نکنند.

قتل فجیع خاشقجی، ماهیت تروریست پرور سعودی را آشکارتر کرد

رئیس قوه قضاییه با تاکید بر عزم همه قوا برای حل مشکلات معیشتی مردم و ابراز اطمینان نسبت به تامین کالاهای اساسی از سوی دولت، به برخی احکام صادره از سوی دستگاه قضایی برای مفسدان اقتصادی اشاره کرد و گفت: انسان بلحاظ عاطفی از حبس و اعدام اشخاص و خصوصاً وضعیت خانواده های آنها غصه دار می شود اما در عین حال با کسانی که طمعشان زندگی میلیون ها انسان را متلاطم می کند و به دشمن در ضربه زدن به کشور کمک می کند نمی توان برخورد عاطفی کرد.

مهم‌ترین مطالب سرویس

شکرگزاری وجود مسیح علی‌نژاد باشیم
از انصارحزب الله تا مسیح علی نژاد
رهبر معظم انقلاب اسلامی در مراسم ویژه هفته دفاع مقدس:
در روایت دفاع مقدس روح مجاهدت وشکست‌ناپذیری ملت ایران متبلور باشد
حجت الاسلام پناهیان در نهمین شب از سوگواره هنر و حماسه:
پاداش و کنترل آدم را ضعیف می‌کند.
حجت‌الاسلام پناهیان در سوگواره هنر و حماسه:
نیازمند گروه‌های جهادی که مردم را پولدار کنند، هستیم
در گفتگو با مهدی سیار مطرح شد
دمِ پایانی‌ مانیفست ‌هیأت است
  • پر بیننده‌ترین
  • پر بحث‌ترین