کوشکی: بن سلمان برای ایجاد توسعه سیاسی وهابیون را پشت سر می‌گذارد

عنوان

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: سند ۲۰۳۰ که محمدبن سلمان دنبال می‌کند اصل بحثش تغییر است؛ یعنی آل سعود می‌خواهد وهابیت را پشت سر بگذارد و وارد عرصه جدیدی شود.

- اخبار بین الملل -

به گزارش باشگاه خبرنگاران پویا، نشست «عربستان سعودی و رادیکالیسم قبیله ای» با حضور محمدصادق کوشکی و سیدمحمد هوشی سادات به همت کانون اندیشه جوان در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار شد.

در آغاز نشست، محمدصادق کوشکی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران به ایراد سخن پرداخت و گفت: من بحثم را با یک عبارت از یک نشریه رسمی وابسته به خاندان سلطنتی که در عربستان منتشر می شود آغاز می کنم. در این نشریه آمده است که محمد بن سلمان به دنبال این است که یک دولت بسته را تبدیل کند به یک دولتی که مثل همسایه اش امارات دولت بازی است. در ادامه نشریه آمده است محمد بن سلمان پذیرفته است تحول اقتصادی اتفاق نمی افتد مگر با کاهش سنت ها و آداب دینی افراطی که در این کشور وجود دارد. باید توجه داشت وضعیت نشر در دولت سعودی به شکلی است که جمله به جمله این عبارات دیده می شود. این نشریه به صراحت می پذیرد که کشور عربستان، کشور بسته ای است و از لحاظ سنت های دینی افراطی است؛ لذا محمدبن سلمان می خواهد از این وضعیت عبور کند.

وی در ادامه تصریح کرد: این عبارات حکایت دارد از اینکه تا همین الآن در سعودی چه زلزله ای رخ داده است. این نشریه می داند اگر عربستان بخواهد به امارات تبدیل شود باید یک اتفاق فرهنگی رخ دهد و آن تخفیف تعالیم است؛ یعنی باید سنت های دینی کاهش پیدا کند. اتفاقی که در دو سال اخیر رخ داده است در کل دوران سلطنت سعودی تقریبا بی نظیر است. از این جهت که قدرت نهاد وهابیت و زیر مجموعه هایش، مانند سازمان امربه معروف و نهی از منکر، به شدت کاهش پیدا کرده است. یعنی ما جز در دوران ملک عبدالله که بین روحانیت وهابی و دولت یک چالشی وجود داشت، شاهد چالش میان این دو نبودیم بلکه همواره روحانیت وهابی، به نوعی مقوّم و پایگاه اجتماعی دولت محسوب می شد و اینها کاملا یک بدنه بودند.

عضو هیئت علمی دانشگاه در ادامه یادآور شد: الآن دولت می خواهد از وهابیت عبور کند. این پشت پرده است اقداماتی است که در سعودی در حال تحقق است. در ظاهر شما رانندگی زنان را می بینید که قبلا ممنوع بود و با شدت با آن برخورد می شد. الآن محمدبن سلمان به مخالفین پیام داده است که خودم می خواهم رسما از وهابیت عبور کنم. اینجا یک تغییر جدی دارد رخ می دهد و دولت سعودی برای اولین بار می خواهد سرمایه اجتماعی خود را از نهاد دیانت وهابی به شهروندان لیبرال و سکولار خود تبدیل کند تا آنها سرمایه اجتماعی آل سعود محسوب شوند. سند 2030 که محمدبن سلمان دنبال می کند اصل بحثش همین تغییر است؛ یعنی آل سعود می خواهد وهابیت را پشت سر بگذارد و وارد عرصه جدیدی بشود. آن عرصه جدید چیست؟ ایجاد یک پایگاه اجتماعی و بستر مشروعیت از بین سعودی های جوان و سکولار. شاید سوال شود چرا می خواهد چنین امری واقع شود، مگر بستر قبلی مشکلی داشت که الآن بن سلمان می خواهد آن بستر را عوض کند؟

وی افزود: در اینجا چند تأمل پیش می آید. از جمله اینکه همکاری آمریکایی ها با سعودی با شعارهای ترویج دموکراسی آمریکا سازگار نبود. لذا دائم مورد سوال بودند که اگر شما دنبال ترویج دموکراسی در جهان هستید چرا از سعودی ها پشتیبانی می کنید. نکته دوم این بود که اگر شما دنبال ترویج ارزش های حقوق بشر هستید چرا از آل سعود حمایت می کنید؟ آل سعود نه حقوق بشر را رعایت می کند و نه ارزش های دموکراتیک را. این سوالی بود که آمریکایی ها نمی توانستند به آن پاسخ دهند و مانعی جدی پیش روی سیاست خارجی آمریکا بود. این مسئله به آل سعود منتقل شد و آنها فهمیدند باید سیاست خود را تغییر دهند.

کوشکی در ادامه اظهار کرد: یک نکته مهم وجود دارد و آن اینکه آیا نسل تحصیل کردگان اروپا و آمریکا در سعودی که قرار بود با پشتیبانی غربی ها درعربستان به قدرت برسند، حاضر می شوند با بن سلمان همکاری کنند یا نه؟ یعنی آیا بن سلمان موفق خواهد شد که اینها را به عنوان پایگاه اجتماعی جدید خودش در عوض روحانیت وهابی به کار گیرد؟ در این خصوص خود بن سلمان گفته است من تلاشم را خواهم کرد. یعنی او در برخی نطق هایش گفته ما چاره ای جز این کار نداریم و به این سمت خواهیم رفت. به همین خاطر گاردی که بن سلمان ایفا می کند را خیلی از شاهزادگان سعودی تصور هم نمی کردند. بن سلمان ساختار نظام قبیله ای را پشت سر گذاشته تا به جوانان سعودی تضمین بدهد من آزادی های فرهنگ و اقتصادی را برای شما به ارمغان خواهم آورد.

وی ادامه داد: با این وجود بخش زیادی از بدنه این تحصیل کردگان که تعداد قابل توجهی دارند و افراد متخصصی هم هستند و عمدتا گرایشات غرب گرایانه و سکولار دارند، معتقدند ما تضمینی نداریم بدون توسعه سیاسی و دموکراسی بتوانیم در ساختار سعودی به جایگاه مورد نظرمان برسیم و شاهد باشیم وعده های بن سلمان عملیاتی شود. الآن یکی از تلاش های جدی بن سلمان این است که با تقویت آزادی های فرهنگی و اجتماعی بتواند خودش را مدیر دوران گذار از روحانیت وهابی و رسیدن به جامعه ای مانند امارات قرار دهد. آمریکایی ها هم گفتند اگر تو بتوانی این مسیر را طی کنی ما کمکت خواهیم کرد.

تحلیل های نویسنده «هزارتوی سعودی» با وجود پیش داوری های غربی، خواندنی است

در ادامه نشست دکتر رحمان نجفی به بیان نظرات خود پرداخت و اظهار کرد: ساختار سیاسی سعودی یک ساختار محافظه کاری است که مبتنی بر آموزه های وهابیت می باشد. در دل این ساختار شما قبایل گوناگون را می بینید. در این کشور حدود چهار هزار قبیله است: از جمله قبایل حجاز، نجد و شیعیان. در دل این قبایل مرکزی قبایل کوچکتر را می بینید که از طریق پیوندهای خویشاوندی با ساختار حکومتی در ارتباط هستند. یعنی سیستم حامی و پیرو در عربستان سعودی جا افتاده است و روسای قبایل اصلی و فرعی با ساختار حکومتی دارای پیوند هستند؛ چه به لحاظ سببی و چه به لحاظ تجاری. لذا ساختار سیاسی سعودی یک ساختار قبیله ای اقتدارگرای مبتنی بر پدرسالاری است. هرگونه تغییری در این ساختار امکان دارد تبعات منفی در ساختار آینده داشته باشد.

وی در ادامه گفت: بین این صدها قبیله، قبایل تأثیرگذاری وجود دارند که ایفای نقش می کنند. مثلا در گذشته آل فیصل در بخش های سیاسی و امنیتی ساختاری سعودی نقش داشته است. بنابراین این ساختار قبیله ای در سیستم سیاسی سعودی بسیار تأثیرگذار است. در حال حاضر خود سعودی ها فضای راهبردی خودشان را در چند حوزه تعریف می کنند: در حوزه منطقه ای تمرکزشان بر خلیج فارس است. در حوزه هویتی راهبردشان بر عربیت سعودی ها و نفوذ در هویت های عربی در منطقه تکیه دارد. در حوزه مذهبی راهبردشان بر وهابیت استوار است. اینها شاخه هایی است که ارکان گوناگون در ساختار حکومتی عربستان با آن درگیر هستند.

وی در ادامه تأکید کرد: وقتی ملک سلمان به قدرت رسید ساختارشکنی های مهمی انجام داد. اولین نکته این است که ساختار شورای بیعت را به نوعی تضعیف کرد و به نوعی تلاش کرد بر خلاف وصیت عبدالعزیز، پادشاهی سعودی را از نسل عبدالعزیز به نسل سلمان منتقل بکند. این یک سنت شکنی بود که در ساختار سیاسی عربستان شل گرفت. این روند منجر می شود که در آینده چالش هایی را در عربستان سعودی شاهد باشیم. به عبارت دیگر، این رویکرد در داخل عربستان بین قبایل شکاف ایجاد کرده است.

در ادامه نشست سید محمد هوشی سادات به تبیین نمایی کلی از رابطه ایران و عربستان پرداخت و گفت: اگر شما اصول سیاست خارجی عربستان را با اصول سیاست خارجی ایران مقایسه کنید به صورت دقیق متوجه خواهید شد چه تناقض هایی بین آن دو وجود دارد. اصول سیاست خارجی عربستان عبارت است از: سیادت بر منطقه خلیج فارس؛ موازنه سازی در منطقه خاورمیانه؛ مرکزگرایی اسلامی- سنی؛ ائتلاف سازی و تداوم روابط ویژه با غرب؛ محافظه گرایی و مقابله با جریان های انقلابی. دقیقا جمهوری اسلامی ایران پس از شکل گیری انقلاب اسلامی بر نظریه صدور انقلاب و شکل گیری نظام های دموکراتیک به ویژه در کشورهای شیعی اعتقاد داشت؛ اما عربستان سعودی این اقدام را بر نمی تابد و دست به اقدامات موازنه ساز مختلفی می زند. در مقابل، اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران عبارت است از: صدور انقلاب و الهام بخشی به ملت های منطقه؛ بیگانه ستیزی؛ تقابل با ائتلاف های خارجی؛ مرکزگرایی اسلامی- شیعی؛ تجدید نظر طلب و حمایت از جریان های انقلابی منطقه.

وی افزود: عربستان سعودی حکومت جمهوری اسلامی ایران را واجد چهار مولفه اساسی می داند. نخست اینکه جمهوری اسلامی را واجد مولفه انباشت قدرت می داند. انباشت قدرت شامل وسعت زیاد و جمعیت زیاد است. این یکی از پتانسیل های قدرت در منطقه است. دوم اینکه جمهوری اسلامی را دارای قابلیت تهاجمی می داند. سوم اینکه جمهوری اسلامی را دارای نیت و مقاصد تهاجمی می داند. مولفه چهارم نیز مجاورت جغرافیایی است. مقصود از مجاورت جغرافیایی، مجاورت با بحران های مشترک ژئوپولوتیکی در منطقه است. به عنوان مثال مجاورت جغرافیایی ایران با بحرین و عراق. این مولفه ها برای حکومت عربستان تهدید ایجاد می کند. بنابراین دولت عربستان سعودی در شرایط رو به تحول غرب آسیا که این کشورها در حال گذار دموکراتیک هستند، از نیات تهاجمی و قدرت رو به گسترش ایران در حوزه های ژئوپولوتیک نگران است و برای رفع این نگرانی دست به اقدامات موازنه ساز می زند. یکی از این اقدامات موازنه ساز تلطیف روابط با اسرائیل است. از اقدامات موازنه ساز دیگر عربستان می توان به تقویت پیوند با آمریکا اشاره کرد.

منبع: تسنیم

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

کلمه های کلیدی

ارسال نظر

آیا آبادانی کشور و پیشرفت‌های علمی و فناورانه، دستاورد انقلاب اسلامی است؟

در دفاع از انقلاب

سنگین‌ترین شکست تاریخ آمریکا را نصیب‌شان می‌کنیم

در مقابل ایران دست به تهاجم حداکثری زده اند اما اگر ما به بسیج حداکثری امکانات و توانایی‌های خود اقدام کنیم، به فضل الهی سنگین ترین شکست تاریخ آمریکا را نصیب این کشور خواهیم کرد.

روایتی درس آموز از دیپلماسی اعتماد به اروپا

اتحادیه اروپا در ادوار مختلف تلاش کرده جایی میان ایران و آمریکا قرار بگیرد، جایی که هم از رفاقت با ایالات متحده، همراهی با آن و فشار بر ایران سود ببرد و هم از این فشار استفاده کند و به نوعی باب دوستی با ایران را باز کرده و یکی از بزرگ‌ترین بازارهای اقتصادی غرب آسیا را در دست بگیرد و علاوه‌بر آن بتواند همزمان از قدرت نفوذ ایران برای حفظ ثبات در منطقه به سود خود و جلوگیری از آشوب‌هایی بهره‌برداری کند که می‌تواند منافع منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای اروپا را مخدوش کند.

فیلم: قاضی‌زاده هاشمی برای فرار از پاسخگویی استعفا کرد

اکبری گفت: قاضی زاده هاشمی به هر دلیلی که استعفا داده باشد فرار از پاسخگویی در مورد طرح تحول سلامت به حساب می‌آید.

مهم‌ترین مطالب سرویس

اسماعیل هنیه با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد
جمعه؛ روز حرکت به سمت مسجد الاقصی
در گفتگو با عبدالحمید شهرابی کارشناس مسائل آمریکای لاتین
سناریوی جدید کاخ سفید در آمریکای لاتین
سید حسن نصرالله در گفتگو با المیادین؛
تمام گزینه‌های مقاومت روی میز است
کاخ سفید دستاوردهای ترامپ را در بیانیه‌ای تشریح کرد
خروج از برجام و احیای تحریم‌های ضدایرانی
  • پر بیننده‌ترین
  • پر بحث‌ترین