چرا دعاهای باقی‌مانده از امام سجاد(ع) از سایر امامان بیشتر است؟/ زبور آل‌محمد (ع) را بشناسیم

عنوان

بعد از قرآن کریم که سخن خداوند متعال است، صحیفه سجادیه مانند نهج البلاغه دارای ظرایف و نکات معنوی است که از قدرت هر انسان معمولی بعید است.

- اخبار فرهنگی -

به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، امام علی بن حسین علیهماالسلام که به دلیل عبادت و بندگی خدا به امام سجاد و زین العابدین معروف است، در سال 37 هجری در مدینه متولد شدند. طبق نقل مشهور، مادر آن حضرت شهربانو نام داشته و ایرانی بودند. زندگی شهربانو کوتاه بود و بعد از به دنیا آمدن امام سجاد علیه السلام از دنیا رفت. البته روایت ضعیفی هم وجود دارد که همراه امام حسین علیه السلام به کربلا رفت، اما این روایت چندان اعتبار ندارد و نام ایشان جزء کاروان امام حسین علیه السلام ثبت نشده است.

دوران 34 ساله امامت امام زین العابدین هرچند با سختی ها و ظلم های بسیاری از طرف حکومت بنی امیه همراه بود، اما فرصتی شد تا آن حضرت درس جوانمردی و سبک زندگی دینی را به انسان ها در طول تاریخ آموزش دهند. چنانکه دعاهای آموزش داده شده توسط آن حضرت، سراسر معرفت، حکمت، علم و تقواست.

خبرگزاری تسنیم در گفت وگویی که با دکتر حمیدرضا فلاح، استاد دانشگاه و پژوهشگر اسلامی، انجام داده به بررسی بخش هایی از سیره و منش امام زین العابدین علیه السلام پرداخته است. آن طور که این کارشناس دینی توضیح می دهد، به صحیفه سجادیه، زبور آل محمد علیهم السلام و انجیل اهل بیت علیهم السلام هم گفته اند. چون بعد از قرآن کریم که سخن خداوند متعال است، صحیفه سجادیه مانند نهج البلاغه دارای ظرایف و نکات معنوی است که از قدرت هر انسان معمولی بعید است. درواقع نوع ابراز بندگی، عرض ارادت و شوق ورزی به خدای متعال و اظهار خوف از خشم خداوند، که در صحیفه سجادیه بیان شده به نوعی است که انسان معمولی با دانسته ها و ظرفیت های خاکی توان عرض آن را ندارد. بلکه لازم است فردی دانا به امور معنوی، صالح، خداشناس و در اوج معنویت آن را بگوید.

بیماری ای که مشیت الهی بود

گفته شده که بیماری امام سجاد علیه السلام در واقعه کربلا به مشیت الهی بوده تا در این واقعه زنده بمانند. آیا این مطلب صحت دارد؟

بله. امام سجاد علیه السلام در زمانی که واقعه عاشورا روی داد، یعنی در سال 61 هجری تقریبا 24 ساله بودند و طبیعی است که در آن زمان جوان و برومند بوده اند. اما خداوند متعال که می خواست چراغ امامت و ولایت روشن بماند، در قالب بیماری آن حضرت را از رفتن به میدان و کشته شدن نگاه داشت.

به این ترتیب امام سجاد علیه السلام همراه با کاروان اسرای اهل بیت علیهم السلام راهی کوفه و شام شدند. آن حضرت در مجلس ابن زیاد و یزید و در هر شرایط دیگری که لازم می دانستند، سخنرانی کرده و خطبه ای می خواندند و حقیقت را برای مردم بازگو می کردند.

بیشتر بخوانید:

همسر و فرزندان حضرت ابوالفضل(ع) چه کسانی بودند؟/ سفارش امام صادق(ع) نسبت به زیارت حضرت عباس(ع)

چه زمانی امام سجاد علیه السلام به مدینه برگشتند؟

آن حضرت بعد از ماجرای شام همراه با اسیران کربلا به مدینه برگشتند. درواقع ایشان بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، امام حسین علیه السلام، بیشتر از 30 سال مسئولیت امامت و هدایت مردم را بر عهده داشتند.

زینت عبادت کنندگان

برای امام سجاد علیه السلام لقب هایی مثل زین العابدین هم گفته شده است. دلیل چنین القابی چیست؟ مگر سایر امامان معصوم علیهم السلام در عبادت و بندگی خدا نمونه و الگوی مردم نبوده اند؟

درست است که همه ائمه اطهار علیهم السلام در بندگی خدا سرمشق مردم و سرآمد خلق بوده اند، اما این صفت در وجود مبارک امام سجاد علیه السلام به عینیت بیشتری رسیده بود. در عین حال آن حضرت قالب دعا را برای ارشاد و هدایت مردم انتخاب کردند و این امر باعث بروز و ظهور بیشتر صفت عبادت در ایشان شد.

علاوه بر صفت زین العابدین و سید الساجدین، آن حضرت را با عنوان هایی مانند سید المتقین، امام المؤمنین، امین، زکی، منار القانتین، زین الصالحین و قدوه الزاهدین می شناسیم که همگی از شخصیت باتقوا و بنده صالح بودن ایشان برخواسته است. البته صفت البکاء هم به ایشان نسبت داده شده چراکه بارها دیده می شد که از خوف خدای متعال گریه می کردند.

زبور آل محمد علیهم السلام

یکی از آثار ارزشمند امام سجاد علیه السلام، صحیفه سجادیه است که مضامین عالی و معنوی را در قالب دعا بیان فرموده اند. به صحیفه سجادیه، زبور آل محمد علیهم السلام گفته اند. دلیل این نامگذاری چیست؟

درست است. به صحیفه سجادیه، زبور آل محمد علیهم السلام و انجیل اهل بیت علیهم السلام هم گفته اند. چون بعد از قرآن کریم که سخن خداوند متعال است، صحیفه سجادیه مانند نهج البلاغه دارای ظرایف و نکات معنوی است که بیان آن از قدرت هر انسان معمولی بعید است. درواقع نوع ابراز بندگی، عرض ارادت و شوق ورزی به خدای متعال و اظهار خوف از خشم خداوند، که در صحیفه سجادیه بیان شده به نوعی است که انسان معمولی با دانسته ها و ظرفیت های خاکی توان عرض آن را ندارد. بلکه لازم است فردی دانا به امور معنوی، صالح، خداشناس و در اوج معنویت آن را بگوید.

به طوری که برای بیان و تفسیر هر جمله و حتی هر کلمه از صحیفه سجادیه باید مدت ها زمان گذاشت و آن را تحلیل کرد تا بدانیم مقصود گوینده دانا، دانشمند و مؤمن آن چه بوده است و چه نکاتی را در قالب دعا بیان می فرماید، آن هم در دورانی که می توان گفت سخت ترین دوران در تاریخ شیعه بود.

سخت ترین دوران در تاریخ شیعه

چرا دوران امام سجاد علیه السلام را جزء سخت ترین دوران در تاریخ شیعه می نامند؟

از یک طرف در نظر بگیرید که اوضاع فکری و فرهنگی جامعه تا اندازه زیادی به قهقرا کشیده شده بود که امام حسین علیه السلام را تشنه در صحرای کربلا به شهادت رساندند. آن ها به همین اندازه از ظلم کفایت نکردند و حتی خانواده آن حضرت را به اسارت بردند که امام سجاد علیه السلام نیز یکی از اسراء بودند.

از طرف دیگر دوران 34 ساله امامت امام سجاد علیه السلام در شرایطی گذشت که شش حاکم بنی امیه یکی بعد از دیگری خلافت را در دست می گرفتند و تا جایی که می توانستند نسبت به شیعیان و به خصوص به ساحت مقدس امام علیه السلام ظلم می کردند. عبدالملک مروان یکی از آن حاکمان بود که به شهادت تاریخ هزاران شیعه را قتل عام کرد.

یکی از فرمانداران او، حجاج بن یوسف ثقفی بود که شیعیان دانشمند و والامقامی مثل کمیل و سعید بن جبیر را سر می برید و از این کار لذت می برد و به آن فخر و مباهات می کرد. گفته شده وقتی حجاج به درک واصل شد، از زندان او هشتاد هزار زندانی بی گناه و مظلوم آزاد شدند که  حدود سی هزار نفر آن ها، زنان بودند؛ زنانی که در بدترین و سخت ترین شرایط محبوس بودند.

مشخص است که دوران امامت امام سجاد علیه السلام در این شرایط با سختی ها و گرفتاری های زیادی همراه بود و شیعیان به شدت تحت فشار بودند.

به تصریح برخی تاریخ نویسان امام سجاد علیه السلام اجازه اقامه عزا برای پدر بزرگوار خود نداشتند.

درست است. آن حضرت نه تنها اجازه و فرصت اقامه عزا برای حضرت سیدالشهدا علیه السلام نداشتند، بلکه حتی فرصت به ایشان داده نمی شد تا درس و کلاس راه بیندازند، مردم را در مکانی جمع کرده و خطبه ای بخوانند. در این سال های طولانی امامت، به قدری شیعیان تحت فشار و در اقلیت بودند که امام سجاد علیه السلام می فرمودند: «مَا بِمَكَّةَ وَ الْمَدِینَةِ عِشْرُونَ رَجُلًا یُحِبُّنَا» یعنی در تمام مکه و مدینه، به اندازه بیست نفر محب نداریم. البته منظور امام علیه السلام یارانی است که جان بر کف و آماده دفاع از دین خدا باشند.

جالب است که بر اساس روایت های مستند امام سجاد علیه السلام فقط چهار نفر یار حقیقی داشتند که حاضر به دفاع تمام عیار از دین خدا بودند. یحیی بن ام طویل، سعید بن مسیب مخزومی، حکیم بن جبیر و ابوخالد کابلی که فقط همین چهار نفر بر دین اسلام محکم ایستادند و از خط امام خود پیروی کردند.

مدعی بسیار؛ یار حقیقی اندک

آیا این مطلب به این معناست که مردم مدینه، مکه و حتی کوفه شیعه و پیرو امام سجاد علیه السلام نبودند؟

خیر. طبق شهادت تاریخ تعداد شیعیان از این چهار نفر بیشتر بوده، اما باید دقت داشت که همه آن ها یار مطیع و فرمانبردار حقیقی نبودند. همان طور که در ماجرای کربلا اتفاق افتاد و وقتی امام حسین علیه السلام در مکه و مدینه حضور داشتند و زندگی می کردند، افراد زیادی ادعای شیعه بودن داشتند. آن ها حتی در دل امام حسین علیه السلام را دوست داشتند و بعد از شهادت ایشان گریه هم می کردند، اما حاضر نشدند که همراه امام خود به کربلا بروند و از جان حق دفاع کنند. به این علت که ایمان در دل های آن ها ریشه دار نبود و فقط همان 72 نفر یاران و شهدای کربلا بودند که از ایمان حقیقی برخوردار بودند.

مثال دیگر مربوط به دوران امام صادق علیه السلام است. در دوران امام صادق علیه السلام گفته شده که آن حضرت حدود چهار هزار نفر شاگرد علمی داشتند. یعنی چهار هزار نفر در آن دوران که جمعیت زیادی است در مکتب امام صادق علیه السلام حاضر می شدند و از ایشان درس دین می آموختند. مشخص است که تعداد شیعیان باید از این هم بیشتر باشد، چون همه شیعیان امکان حضور در مجلس آن حضرت را نداشتند. اما وقتی سدیر صیرفی از آن حضرت سؤال کردند که چرا قیام نمی کنید؟ امام صادق علیه السلام فرمودند: «اگر به اندازه این گوسفندان یار داشتم قیام می کردم.» سدیر می گوید من همه آن گوسفندان را شمردم و دیدم که 17 گوسفند بودند. یعنی امام صادق علیه السلام در میان آن همه شیعیان و چهار هزار شاگر خود، به اندازه 17 نفر یار حقیقی نداشتند.

در مورد امام سجاد علیه السلام هم این گونه است. در زمان آن حضرت شیعیان حضور داشته و در شهرهای مختلف زندگی می کردند اما یار حقیقی نبودند و امام علیه السلام نمی توانستند بر روی آن ها حسابی باز کنند.

ابزار عاطفه در خدمت تعلیم مفاهیم اسلامی و معنوی

می دانیم که هر یک از ائمه اطهار علیهم السلام به نحوی و مطابق با زمان خود و نیاز مردم، مفاهیم دینی و معنوی را تعلیم می دادند. چه شد که امام سجاد علیه السلام قالب دعا را برای بیان مفاهیم اسلامی برگزیدند؟

همان طور که در متن سؤال اشاره کردید، ائمه اطهار علیهم السلام با شرایط و مقتضیات زمان خود پیش رفته و حرکت می کردند. در دوره ای که نیاز بود، امام حسین علیه السلام قیام مسلحانه کردند. اما بعد از شهادت آن حضرت، جامعه دچار حزنی شده بود که لازم بود دین با عواطف آن ها کنار آمده و از ابزار عاطفه در جهت رشد و تعالی اسلامی و معنوی آن ها استفاده کند. بر همین اساس بوده که امام زین العابدین علیه السلام مفاهیم دینی و معارف والای اسلامی را در قالب ذکر و دعا تعلیم می دادند.

در قالب همین دعاها بود که مردم جذب دین می شدند. همچنان که امروز هم ادعیه به یادگار مانده از امام علیه السلام مانند مناجات خمس عشر و صحفه سجادیه، نکات و ظرایف عمیقی را از دین به ما تعلیم می دهد. به این ترتیب آن امام بزرگوار و دانشمند الهی، انسان را در طول تاریخ مخاطب و مورد تعلیم و تربیت اسلامی قرار دادند.

گفتگو از: مریم مرتضوی

منبع: تسنیم

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

کلمه های کلیدی

ارسال نظر

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس:

احیا عجولانه وزارت بازرگانی، دردسرساز است

عقب‌نشینی اسرائیل پس از هشت‌روز

اعتصاب غذا میان اسرای فلسطینی در اعتراض به عدم رعایت حقوقشان یا در اعتراض به یک موضوع سیاسی مسبوق به سابقه است. این شیوه اعتراضی در میان اسرای فلسطینی به این‌گونه است که تنها مقدار کمی آب و نمک مصرف می‌نمایند و به‌منظور تحقق خواسته خود دیگر نوشیدنی‌ها و غذاها را از سطح زندان جمع‌آوری می‌نمایند و یا افراد اعتصاب‌کننده تا تحقق خواسته‌های خود از خوردن غذا جز کمی آب و نمک امتناع می‌نمایند.

«تختی» کشی با «تختی»

فیلم، از نظر شخصیت پردازی، چندان موفق نبوده است. هر چند که فیلم از نوع زندگی نامه است اما تلاش نویسنده و کارگردان در شخصیت پردازی از یک قهرمان ملی تنها به خرده اطلاعات روزنامه ها تکیه می کند و مردی سرد، دورن گرا و تنها را به تصویر می کشد که فقط به دیگران کمک می کند و از خانواده خود غافل است.

کاری که دشمن را عصبانی کند درست است

حضرت آیت الله خامنه‌ای فرمانده معظم کل قوا ظهر امروز (چهارشنبه) در دیدار فرماندهان ارتش و نیروی زمینی، ارتشِ امروز را متدین‌تر و کارآمدتر از همیشه خواندند و با تجلیل از حضور مؤثر و حیاتی ارتش و نیروهای مسلح در امدادرسانی به سیل‌زدگان، و همچنین با تأکید بر لزوم اتحاد روزافزون نیروهای مسلح و زیبا خواندن دست برادریِ ارتش و سپاه پس از اقدام زشت آمریکایی‌ها علیه سپاه، خاطرنشان کردند: هر کاری که دشمن را عصبانی کند، خوب و درست است و در مقابل همگان باید از هر کاری که دشمن را جری و روحیه آن را تقویت کند،

مهم‌ترین مطالب سرویس

داستان عجیب از زندگانی شهید مدافع حرم
فیلم: از خالکوبی و قلیان تا شهادت
اهدای عواید حاصل از فروش بلیت و محصولات فرهنگی به هموطنان سیل‌زده
جشنواره جهانی فیلم فجر «سفیر مهربانی» هلال احمر شد
دبیر چهاردهمین جشنواره بین‌المللی رادیو خبر داد
حضور مهمانان خارجی در جشنواره بین‌المللی رادیو و اجلاس جهانی صدا
۱۹ فروردین و حکاکی انگشتر؛
خرافه یا واقعیت؟ شرف الشمس چیست؟
مدیرکل عتبات سازمان حج و زیارت در گفت‌وگو با فارس:
مابه‌التفاوت هزینه سفر به عتبات به زائران بازگردانده می‌شود
شایعه است! / هرچه وزارت اطلاعات بگوید قبول دارم
توضیح ضرغامی درباره خروج آرشیو صداوسیما در دوران ریاستش
تحلیلی بر مهمترین نقاط قوت و ضعف سی‌وهفتمین جشنواره فیلم فجر
صعود جوانان، سقوط پیشکسوت‌ها!