چند نکته درباره نظارت شورای نگهبان بر انتخابات

امضای الویری پای قانون نظارت استصوابی

شورای نگهبان

«از قول من ذکر شده در مجلس اول در کمیسیون آیین‌نامه داخلی که من هم عضو آن کمیسیون بودم، نظارت استصوابی تصویب شده است، در حالی که اعلام می‌کنم اولاً من عضو کمیسیون آیین‌نامه داخلی مجلس اول نبودم و دوم اینکه چنین موضوعی مربوط به این کمیسیون نیست و به قانون انتخابات مربوط است که در مجلس دوره چهارم مطرح شد».

سیدحجت‌الله علم‌الهدی*: در خبرها آمده بود آقای مرتضی الویری، رئیس شورای عالی استان‌ها ضمن مخالفت با لزوم نظارت استصوابی بر انتخابات شوراها، این نوع نظارت را مغایر روح قانون اساسی عنوان کرده است. ایشان در ضمن مصاحبه خود عنوان داشته است: «از قول من ذکر شده در مجلس اول در کمیسیون آیین‌نامه داخلی که من هم عضو آن کمیسیون بودم، نظارت استصوابی تصویب شده است، در حالی که اعلام می‌کنم اولاً من عضو کمیسیون آیین‌نامه داخلی مجلس اول نبودم و دوم اینکه چنین موضوعی مربوط به این کمیسیون نیست و به قانون انتخابات مربوط است که در مجلس دوره چهارم مطرح شد». در این باره چند نکته قابل ذکر است.

- نظارت استصوابی اصطلاحی فقهی است که در برابر نظارت اطلاعی به کار می‌رود. تقسیم‌بندی نظارت به «استصوابی» و «اطلاعی» بر مبنای حدود اختیارات ناظر است. در نظارت اطلاعی ناظر تنها اختیار کسب اطلاع از عملکرد مجری را داشته و امکان برخورد با تخلفات مجری و جلوگیری از آنها را ندارد. در این نوع نظارت، ناظر به محض اطلاع از تخلف مجری می‌تواند آن را به مراجع ذی‌صلاح ارجاع دهد تا توسط آنها مورد رسیدگی قرار گیرد. همچنین در نظارت اطلاعی، مجری می‌تواند به تشخیص خود عمل کرده و برای اتخاذ تصمیمات نیازی به کسب تایید ناظر ندارد. در مقابل، در نظارت استصوابی ناظر از اختیارات بیشتری برخوردار است. در این نوع نظارت، تمام اقدامات و تصمیمات مجری باید با تایید ناظر باشد، لذا ناظر راساً می‌تواند از تخلفات مجری جلوگیری به عمل آورد. نظارت استصوابی شورای نگهبان بر انتخابات نیز بدین معناست که همه اقدامات مجری انتخابات یعنی وزارت کشور باید به تایید ناظر یعنی شورای نگهبان برسد و چنانچه هر یک از اقدامات و تصمیمات وزارت کشور مورد تایید شورای نگهبان نباشد، باید از انجام آن خودداری کند، البته این نظارت شورای نگهبان براساس ضوابط قانونی انجام می‌شود و در واقع شورای نگهبان بر اجرای قانون توسط وزارت کشور نظارت می‌کند و در مواردی که قانون رعایت نشده باشد، عملکرد مجری را تایید نمی‌کند.

- به موجب اصل 99 قانون اساسی یکی از وظایف شورای نگهبان نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی، مجلس خبرگان رهبری و همه‌پرسی است. در این اصل نوع نظارت شورای نگهبان اعم از «استصوابی» یا «اطلاعی» مشخص نشده است. اصطلاح خاص «نظارت استصوابی» در اسناد قانونی از سال‌70 و در نظریه تفسیری شورای نگهبان از اصل 99 قانون اساسی عنوان شد. به موجب این نظریه تفسیری: «نظارت مذکور در اصل 99 قانون‌اساسی استصوابی است و شامل تمام مراحل اجرایی انتخابات از جمله تایید و رد صلاحیت کاندیداها می‌شود». هر چند این اصطلاح پیش از این نیز در ادبیات علمی و رسانه‌ای در موضوع انتخابات به‌کار برده می‌شد که برای نمونه می‌توان به مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی در سال 64 و در رابطه با قانون نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری اشاره کرد که چندین بار از این اصطلاح استفاده شده است. این اصطلاح پس از سال 70 نیز در قوانین متعدد انتخاباتی تکرار شد. به عنوان مثال طبق ماده 3 «قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی» که در سال 78 به تصویب رسیده است: «نظارت بر انتخابات مجلس شورای اسلامی به عهده شورای نگهبان است. این نظارت استصوابی و عام و در تمام مراحل در همه امور مربوط به انتخابات جاری است».

- اگرچه اصطلاح خاص «نظارت استصوابی» پیش از سال 70 در قوانین به کار برده نشده بود اما محتوا و مفهوم این نوع نظارت در تمام قوانین انتخاباتی موجود بوده است. به عبارت دیگر در تمام قوانین انتخاباتی که پیش از سال 70 نیز به تصویب رسیده‌اند، شورای نگهبان به عنوان ناظر بر انتخابات مشخص شده و اختیار تایید و رد تصمیمات مجریان انتخابات و برخورد با تخلفات و ابطال صندوق یا حوزه انتخابیه یا کل انتخابات را دارا بوده است. اولین قانون انتخاباتی کشورمان پس از تشکیل مجلس شورای اسلامی «قانون مربوط به نظارت شورای نگهبان بر انتخابات مجلس شورای اسلامی» بود که سال 59 به تصویب رسید.

- طبق اصل 85 قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی می‌تواند تصویب برخی قوانین را به کمیسیون‌های داخلی خود تفویض کند که در این صورت این قوانین به صورت آزمایشی برای مدت موقت به اجرا درمی‌آیند. «قانون نظارت شورای نگهبان بر انتخابات مجلس شورای اسلامی» در تاریخ 16/6/1359 با تصویب مجلس شورای اسلامی جهت تصویب به صورت آزمایشی (به معنای موقت) به کمیسیون امور داخلی مجلس تفویض شد و در تاریخ 2/7/1359 به تصویب این کمیسیون رسید. شورای نگهبان نیز در مهلت 20روزه قانونی هیچگونه اظهارنظری درباره این قانون نکرد و در نتیجه این قانون بدون اعلام نظر شورای نگهبان طبق اصل 94 قانون اساسی لازم‌الاجرا شد.
- مفهوم نظارت استصوابی در چند جای این قانون به وضوح ذکر شده است. در ماده 3 این قانون مقرر شده است: «هیأت مرکزی نظارت بر کلیه مراحل انتخابات و جریان‌های انتخاباتی و اقدامات وزارت کشور که در امر انتخابات مؤثر است و هیأت‌های اجرایی و انجمن‌های نظارت بر انتخابات و تشخیص صلاحیت نامزدهای نمایندگی و آنچه مربوط به صحت انتخابات می‌شود نظارت خواهد کرد». ماده 14 این قانون نیز عنوان می‌کرد: «نظر شورای نگهبان درباره ابطال یا توقف انتخابات قطعی و لازم‌الاجراست و ادامه انتخابات در حوزه‌هایی که از طرف شورای نگهبان متوقف گردیده بدون اعلام نظر ثانوی شورای نگهبان وجه قانونی ندارد و جز شورای نگهبان هیچ مقام و مرجع دیگری حق ابطال یا متوقف کردن انتخابات را ندارد». آخرین ماده این قانون که ماده 20 آن بود نیز مقرر می‌داشت: «چون طبق قانون اساسی نظارت بر انتخابات با شورای نگهبان است، هر قانون و آیین‌نامه و هرگونه تصمیم و نظارت که معارض یا مخالف با نظارت و تصمیم شورای نگهبان باشد، اعتبار قانونی ندارد». بنابراین در این قانون و سایر قوانین قبل از صدور نظر تفسیری شورای نگهبان در سال 70، بدون اینکه اصطلاح خاص نظارت استصوابی ذکر شود، مفهوم و محتوای چنین نظارتی به صراحت ذکر شده بود.

- قانون فوق همانطور که ذکر شد با تفویض مجلس به کمیسیون امور داخلی و توسط این کمیسیون به تصویب رسید. آقای الویری در حالی نظارت استصوابی را زیر سؤال برده و نقش خود در تصویب اولین قانون انتخاباتی در این خصوص را نفی کرده است که یکی از اعضای کمیسیون امور داخلی دوره اول مجلس بوده و در اسناد قانونی موجود امضای ایشان ذیل این مصوبه مجلس وجود دارد. در یک کلام نظارت استصوابی به معنای نظارت مؤثر و فعال بوده و در واقع نظارت بر اجرای قانون توسط مجریان است و اشکال گرفتن به این نوع نظارت به نوعی برای فرار از اجرای قانون و تخلف از قوانین لازم‌الاجراست، لذا بهتر است رئیس شورای عالی استان‌ها به جای ایراد گرفتن به نظارت استصوابی، پاسخگوی عملکرد خود در انجام وظایف قانونی مربوط به شوراها و رفع اشکالات آنها باشد. 
*حقوقدان و مدرس دانشگاه

 

منبع: وطن امروز

ارسال نظر

معضل تحریم یا فرصتی سودآور

پالایشگاه، راهکار دائمی بی‌اثر کردن تحریم میعانات گازی

جمعه؛ روز حرکت به سمت مسجد الاقصی

رئیس دفتر سیاسی جنبش حماس جمعه پیشِ‌رو را روز خیزش و حرکت ملت فلسطین به مسجد الاقصی برای پاسداری از آن اعلام کرد.

واردکنندگان کالاهای «ممنوعه» چگونه گمرک را دور زده‌اند؟

دوم تیرماه سال ۹۷ دولت ثبت سفارش و واردات بیش از ۱۴۰۰ قلم کالا را ممنوع اعلام کرد. اما بررسی‌ آمارهای گمرک ایران نشان می‌دهد اغلب کالاهای ممنوع شده در ماه‌های اخیر وارد کشور شده و به قانون جدید بی توجه بوده‌اند.

وکالت نباید انحصاری باشد

حجت الاسلام نوروزی سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس با اشاره به انحصار حرفه وکالت در کشور گفت: باید حضور حقوق‌دانان و فارغ التحصیلان حقوق مملکت، در مسائل حقوقی و قضایی کشور بیشتر شود.

مهم‌ترین مطالب سرویس

نتیجه بررسی مرکز پژوهش‌های مجلس درباره برجام
الزامات FATF شرایط اقتصادی را بدتر می کند
در نشست هم‌اندیشی نخبگان با موضوع ابعاد حقوقی، اقتصادی و امنیتی FATF مطرح شد
فیلم: ماجرای عجیب FATF در ایران
رهبر انقلاب در دیدار مردم آذربایجان شرقی:
دشمن ضعیف است، مسئولین فریب نخورند
پیام رهبر انقلاب به مناسبت شهادت پاسداران انقلاب
ارتباط عاملان جنایت با برخی کشورهای منطقه
بیانیه راهبردی رهبر حکیم انقلاب در آغاز دهه پنجم انقلاب
گام دوم انقلاب اسلامی
نگاهی به دستاوردهای انقلاب کبیر اسلامی ملت ایران
حاصل چهل سال
رهبر انقلاب در دیدار با فرماندهان نهاجا:
مرگ بر آمریکا از دهان ملت ایران نخواهد افتاد
جزئیات و چگونگی نحوه اجرای عفو و تخفیف مجازات‌ محکومان اعلام شد
عفو بزرگ
محمد جواد ایروانی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام:
اینستکس همان ساز و کار نفت در برابر غذاست
  • پر بیننده‌ترین
  • پر بحث‌ترین